Jos Heymans

Een liefdeloos kabinet

29 mei 2021 06:14

Het zal nog wel een tijdje duren en de samenstelling kan nog verschillende kanten op, maar één ding staat vast: er wacht ons een liefdeloos kabinet. Wie uiteindelijk met wie gaat regeren, zover is de formatie bij lange na nog niet. Maar het staat wel vast dat VVD en D66 het motorblok van het nieuwe kabinet gaan worden. Of daar nu CDA, PvdA en GroenLinks bij aanschuiven of alleen CDA en PvdA of iets met de ChristenUnie – hoewel dat voorlopig niet voor de hand ligt – in elke samenstelling blijft de kern bestaan uit VVD en D66. En dat zijn geen vrienden van elkaar.

Twee liberale partijen nemen het voortouw. De ene wat linkser, de ander wat rechtser. De kiezers hebben dat zo bepaald door de VVD met 34 zetels opnieuw de grootste te maken en D66 met 24 zetels de grootste winst te gunnen. Zonder elkaar geen nieuw kabinet. Dat betekent dat in ieder geval Mark Rutte en Sigrid Kaag verder gaan. Wat er ook allemaal in de afgelopen twee maanden is gebeurd. En dat was niet gering. Kaag die tegen Rutte zegt: hier scheiden onze wegen. Rutte die Kaag de les leest omdat ze te pro-Palestijns zou zijn. Het zijn aanvaringen die aangeven dat de politieke opvattingen van de twee en de manier waarop je politiek bedrijft nogal verschillen.

'Bij de leiding van beide partijen mag het dan behoorlijk pais en vree zijn; dat geldt niet voor het lagere echelon.'

Aan de top van VVD en D66 maken ze zich daarover vooralsnog geen grote zorgen. Rutte kan nu eenmaal nooit lang boos blijven. Na een kwartier is de ruzie voorbij, zegt een vertrouweling van de premier, en hij zal het zijn tegenstander ook niet blijven nadragen. Botsingen horen nu eenmaal bij het politieke bedrijf. In het kamp van Kaag zijn ongeveer dezelfde geluiden te horen. Daar heerst de opvatting dat de twee leiders bijna vier jaar met elkaar hebben geregeerd en dat dat over het algemeen goed ging.

Toch lijkt het erop dat D66 onder Alexander Pechtold vriendschappelijker met de VVD omging dan onder Kaag. Pechtold redde zelfs Rutte-2 door met ChristenUnie en SGP constructief mee te werken om zaken door de Eerste Kamer te loodsen; ze sloten onder meer een woon- en een herfstakkoord. Maar, zegt een ingewijde, Pechtold kon ook snoeihard zijn richting VVD-ministers; de tot aftreden gedwongen VVD-bewindslieden Ivo Opstelten, Fred Teeven en Ard van der Steur hebben geen fijne herinneringen aan Pechtold. Toch heeft dat de relatie tussen VVD en D66 niet wezenlijk geschaad.

Bij de leiding van beide partijen mag het dan behoorlijk pais en vree zijn; dat geldt niet voor het lagere echelon. VVD’ers kunnen nog altijd niet verkroppen hoe Kaag hun leider kleineerde met een motie van afkeuring, en hem weg wilde hebben als kandidaat-premier. Alsof de VVD de verkiezingen niet glansrijk had gewonnen en voor de vierde achtereenvolgende keer de grootste partij was geworden. Maar vooral de arrogantie van Kaag, want zo zien ze dat bij de VVD, om de grootste partij te sommeren met een andere leider te komen, zette kwaad bloed. Tot op de dag van vandaag.

'De rust is nog lang niet teruggekeerd; niet bij de VVD, niet bij D66. Maar ze kunnen niet zonder elkaar.'

In de achterban van D66 leeft nog altijd de weerzin tegen de bestuursstijl van Rutte, ook al begint het besef door te dringen dat de eigen bewindslieden zich al die jaren niet tegen die stijl hebben verzet en er aan mee hebben gedaan. De afdeling Midden-Nederland die deze week een ledenvergadering had, publiceerde een manifest waarin wordt gesteld dat Mark Rutte als boegbeeld van de oude bestuursstijl niet de aangewezen persoon is om leiding te geven aan de noodzakelijke verandering. De initiatiefnemers nemen het Kaag kwalijk dat zij met Rutte in zee wil. Ze willen dat bij de vorming van een nieuw kabinet wordt vastgelegd op welke manier invulling wordt gegeven aan nieuw leiderschap, het thema waarmee D66 de verkiezingen in ging. Het manifest gaat de hele partij door.

De rust is nog lang niet teruggekeerd; niet bij de VVD, niet bij D66. Maar ze kunnen niet zonder elkaar. Het nieuwe kabinet zal niet uit liefde worden geboren. Op z’n best wordt het een verstandshuwelijk met af en toe slaande deuren.