Jos Heymans

Rutte mag het weer proberen

01 mei 2021 06:23

De klus van Herman Tjeenk Willink zit erop. De informateur heeft vrijdag zijn eindverslag uitgebracht en de Tweede Kamer moet nu afspraken maken over de volgende ronde in de formatie. Daarin speelt de VVD van Mark Rutte als grootste partij een belangrijke rol. Zonder de liberalen is het schier onmogelijk een kabinet samen te stellen dat kan rekenen op het vertrouwen van een meerderheid van de Kamer.

Maar eerst gaat het om de inhoud. De partijen in de Tweede Kamer moeten het in de komende ronde eens worden over een herstelplan voor na de coronacrisis en over de onderwerpen die een nieuw kabinet moet aanpakken. Daarbij moet je denken aan het klimaat, de woningnood, het belabberde vertrouwen in de rechtstaat; onderwerpen die door de meerderheid van de partijen zijn aangedragen.

De inzet is helder: de tijd van dichtgetimmerde regeerakkoorden is voorbij, zaken moeten in alle openheid in de Tweede Kamer worden bediscussieerd en besloten. Voor onderonsjes in achterkamertjes is geen plaats meer, Kamerleden moeten in alle vrijheid kunnen opereren, of ze nu wel of niet tot de coalitie behoren. Bewindslieden worden niet meer aan handen en voeten gebonden door geheime afspraken in geheim coalitieoverleg. Mooie voornemens, waarvan we nog maar moeten zien of ze werkelijkheid worden. Maar het overgrote deel van de partijen heeft aangegeven die kant op te willen.

'D66-coryfee Sigrid Kaag heeft haar 'hier scheiden onze wegen' na 1 april niet meer herhaald.'

Hoewel de vraag 'wie met wie'  pas later aan de orde komt, speelt die nu al in elk stadium van de formatie mee. De fractievoorzitters hebben de informateur verteld met wie ze zeker niet willen samenwerken. PVV en Forum voor Democratie worden door negen van de zeventien partijen uitgesloten van deelname aan het volgende kabinet. Daarvan willen Volt, DENK en Bij1 ook JA21 uitsluiten. En hoewel het pas een maand geleden is dat op de VVD na alle partijen een motie van afkeuring tegen Mark Rutte steunden, is de stemming sindsdien duidelijk omgeslagen.

Sommige partijen houden hun poot stijf: PVV, SP en Bij1 doen zeker niet mee aan een kabinet onder leiding van Rutte. Partij voor de Dieren, DENK en BBB vinden zo’n kabinet ongeloofwaardig. Maar de rest zegt niet op voorhand dat een hernieuwd premierschap van Rutte onmogelijk is. Ook CU-leider Segers zet zijn hakken niet langer in het zand. En D66-coryfee Sigrid Kaag heeft haar 'hier scheiden onze wegen' na 1 april niet meer herhaald. Kennelijk is het besef doorgedrongen dat ze haar hand heeft overspeeld.

'Hoe harder op Rutte wordt ingebeukt, hoe meer zijn achterban als een beschermend schild om hem heen gaat staan.'

De rekensommen zijn eenvoudig te maken: een kabinet zonder de VVD is op grond van de verkiezingsuitslag niet realistisch. En mochten de tegenstanders van Rutte gedacht hebben dat de VVD een andere leider zou zoeken met wie ze wel door één deur konden, dan zijn ze van een koude kermis thuis gekomen. Hoe harder op Rutte wordt ingebeukt, hoe meer zijn achterban als een beschermend schild om hem heen gaat staan. Geen haar op welk VVD-hoofd dan ook peinst er over om Rutte opzij te schuiven.

Sinds het uitlekken van de notulen van de ministerraad is Rutte bovendien niet langer de enige kop-van-jut. Ook de rest van het kabinet, onder wie de leiders van D66 en CDA tevens indieners van de motie van afkeuring, had zo blijkt nu geen moeite met de door hun openlijk bekritiseerde Rutte-doctrine, die behelst dat niet alle interne stukken van ministeries openbaar moeten worden gemaakt. En ook al maakte Kaag (van het nieuwe leiderschap) zich niet druk over het keffertje Pieter Omtzigt, zij stemde er wel mee in dat hij niet alle informatie over de toeslagenaffaire kreeg.

Boter druipt van de hoofden van Kaag en Hoekstra.