Jos Heymans

Politiek op haar lelijkst

24 april 2021 06:06

De gebeurtenissen volgen elkaar snel op in Den Haag, maar zijn niet altijd gewenst. Terwijl Herman Tjeenk Willink probeert een kabinet te formeren, is er nog geen enkele partij die openlijk zegt met VVD-leider Mark Rutte te willen regeren. Ook is de Kamer binnen een maand na de beëdiging alweer een D66'er kwijt en staat 50PLUS opnieuw een afscheiding te wachten omdat het enige Kamerlid, Liane den Haan, het partijprogramma aan haar laars lapt. En tot overmaat van ramp raakt het kabinet in problemen door het uitlekken van geheime notulen van de ministerraad.

De reconstructie van de kabinetsdiscussie over de toeslagenaffaire, die inmiddels zonder overdrijving een toeslagenschandaal mag worden genoemd, laat de meest slechte kant zien van de politieke macht. We dachten dat we het zo goed met elkaar hadden afgesproken: de regering regeert, de Kamer controleert. Zo werkt dat in ons land; elk bestuursorgaan zijn eigen verantwoordelijkheid.

'Wie die regels willens en wetens negeert - waar het kabinet nu van wordt verdacht - begaat een misdrijf.'

Die gremia moeten in alle vrijheid kunnen functioneren en dat kan alleen als iedereen zich aan de afspraken houdt. In het kabinet moet vrijuit kunnen worden gediscussieerd zonder dat elk detail meteen op straat ligt. Er is ook niks mis met geheimhouding, zolang daar geen misbruik van wordt gemaakt. Maar dat is wel gebeurd, blijkt nu. Dat is een doodzonde, daarmee zet je de bijl aan de wortels van de rechtstaat.

Als de Tweede Kamer precies wil weten hoe de ministerraad tot een standpunt is gekomen, dan moet het kabinet volledige openheid van zaken geven. Dat staat in de Grondwet en dat is niet voor niets. Zonder die verplichting kan de Tweede Kamer haar werk niet doen. Wie die regels willens en wetens negeert - waar het kabinet nu van wordt verdacht - begaat een misdrijf. Die verdenking moet opgehelderd worden en dat kan alleen door de notulen vrij te geven. Het kabinet heeft na lang vergaderen besloten dat te doen.

Alle ogen zijn gericht op demissionair premier Mark Rutte, onder wiens leiding de ministerraden plaatsvinden en die toch al veel vertrouwen heeft verspeeld door zijn leugentje over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Maar niet alleen hij ligt onder vuur: alle ministers die erbij waren, die met elkaar hebben afgesproken om de Kamer niet volledig te informeren, hebben hun handen vuil gemaakt. Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten. Het is tenenkrommend te zien hoe bewindslieden hun verantwoordelijkheid proberen te ontlopen.

'Kaag nam Rutte in stevige bewoordingen de maat over diens geheugenverlies. Nu blijkt ze deze ziekte zelf onder de leden te hebben.'

Neem Sigrid Kaag, D66-minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Een paar weken terug nam zij Rutte in stevige bewoordingen de maat over diens geheugenverlies. Nu blijkt ze deze ziekte zelf onder de leden te hebben. Ze kon zich niet herinneren dat ze bij de bewuste ministerraadsvergadering aanwezig was geweest. Ze had even goed in het buitenland kunnen zijn. Journalisten maakten er korte metten mee. Op de website van het ministerie van Algemene Zaken staat precies welke bewindslieden bij de ministerraad aanwezig waren.

Of neem CDA-leider Wopke Hoekstra, die altijd liefkozend spreekt over 'onze Pieter' en het schandelijk vond dat Rutte had geprobeerd de CDA-lieveling een andere functie te geven. Diezelfde Hoekstra - die bevestigt noch ontkent - stemde ermee in om zijn partijgenoot niet alle informatie over het toeslagenschandaal te geven. En hij had zelfs geprobeerd Omtzigt aan banden te leggen. Maar dat 'sensibiliseren', zoals in de notulen staat, was niet gelukt.

'Rutte-3 ligt compleet in scherven. Voor Rutte-4 is tot nu toe alleen de VVD beschikbaar.'

Alle ministers van de vier regeringspartijen zijn medeverantwoordelijk voor de poging om het toeslagenschandaal kleiner te maken dan het is. Van Mark Rutte tot Cora van Nieuwenhuizen, van Hugo de Jonge tot Ank Bijleveld, van Wouter Koolmees tot Stientje van Veldhoven en van Carola Schouten tot Arie Slob. Voor ChristenUnie-leider Gert Jan Segers, die niet meer met de VVD-leider in een kabinet wil, moet het een klap in het gezicht zijn dat ook zijn eigen bewindslieden actief meewerkten aan de Rutte-doctrine.

Rutte-3 ligt compleet in scherven. Voor Rutte-4 is tot nu toe alleen de VVD beschikbaar. Je moet van goede huize komen om in deze omstandigheden een stabiel kabinet te formeren. Maar de wonderen zijn de wereld nog niet uit, Tjeenk Willink heeft eerder aangetoond een tovenaar te zijn.