Jos Heymans

Zo gemakkelijk kom je niet van Rutte af

03 april 2021 07:31

Bij alle lof die Sigrid Kaag krijgt toegezwaaid voor haar aanpak van VVD-leider Rutte mag best een kanttekening worden geplaatst. De voorvrouw van D66 wil al maanden af van de premier, getuige haar campagneleus voor 'nieuw leiderschap' waarbij zij nadrukkelijk zichzelf bedoelt. En, laten we wel zijn, het was haar bijna gelukt.

Bijna, want Kaag maakte samen met CDA-leider Wopke Hoekstra een inschattingsfout. De motie van afkeuring die op een ruime meerderheid in de Kamer kon rekenen, zou genoeg moeten zijn om Rutte tot aftreden te dwingen, was het idee. Kaag liet in het debat doorschemeren dat zij zou opstappen als tegen háár een motie van afkeuring zou worden aangenomen. Maar Rutte is geen Kaag. Hij zal elke strohalm vastgrijpen om zijn positie, hoe wankel ook, te behouden.

"Kaag liet in het debat doorschemeren dat zij zou opstappen als tegen háár een motie van afkeuring zou worden aangenomen."

Dus geen haar op z'n hoofd die denkt aan aftreden. Rutte maakte uitgebreid excuses, beloofde zijn stinkende best te doen om het vertrouwen terug te winnen. Aan opstappen heeft hij geen moment gedacht. Hij heeft een morele verplichting om door te gaan vanwege de bijna twee miljoen kiezers die nog geen maand geleden op hem hebben gestemd en van wie 81 procent zegt vertrouwen in hem te houden, ondanks het debacle van de afgelopen week.

Van Rutte kom je alleen maar af met een motie van wantrouwen, dat gaf hij na afloop grif toe, maar dat vonden Kaag en Hoekstra kennelijk een stap te ver. Dat Rutte glashard had gelogen, staat voor de twee en voor een heel groot deel van de bevolking wel vast. Ook Gert Jan Segers van de ChristenUnie gelooft de premier niet, maar hij durfde geen steun te geven aan een motie van wantrouwen. De drie voormalige partners van de VVD bleven de eerste man van de coalitie dus de hand boven het hoofd houden, zo ervoer Rutte dat, ook al zei hun gevoel dat ze dat niet moesten doen.

"Dat Rutte glashard had gelogen, staat voor de twee en voor een heel groot deel van de bevolking wel vast."

Er zaten maar drie zetels tussen doorgaan en wegsturen, tussen premier Rutte en premier Kaag. Want Kaag kan wel zeggen dat het niet vanzelfsprekend is dat Rutte opnieuw het voortouw neemt bij de formatie, de VVD'er denkt daar met steun van zijn fractie en indachtig de twee miljoen stemmen anders over.

Het is bijna niet mogelijk om de VVD uit te sluiten van de vorming van een nieuw kabinet. Er rust voor de meeste partijen al een taboe op samenwerking met PVV en Forum voor Democratie. Voeg daar de VVD aan toe, met z'n drieën goed voor 59 zetels, en je zet vier van de tien miljoen kiezers buitenspel. Dat is geen fraai beeld. Met de veertien partijen die overblijven, waaronder relatief veel kleintjes, is het schier onmogelijk een kabinet samen te stellen.

"Het is bijna niet mogelijk om de VVD uit te sluiten van de vorming van een nieuw kabinet."

Kaag kan bovendien niet te hoog van de toren blazen in haar poging zich van Rutte te ontdoen. Het was weliswaar de VVD'er die Pieter Omtzigt op een zijspoor wilde zetten, háár verkenner, Kajsa Ollongren, had er actief aan meegewerkt. Net als Rutte, net als Jorritsma, kon Ollongren zich niet herinneren dat Omtzigt onderwerp van gesprek was geweest. Drie dagen na het verkennersgesprek waren alle deelnemers vergeten waar het over ging. Een wonderlijk geval van geheugenverlies.

Wie Rutte kwijt wil, onder wiens leiding dit land al meer dan tien jaar wordt bestuurd, moet van goeden huize komen. Het is Wilders met zijn tientallen moties van wantrouwen nooit gelukt. Het is Thierry Baudet, die er wél in slaagde de VVD korte tijd van de eerste plaats te verdrijven, ook nooit gegeven een einde te maken aan de politieke carrière van Rutte.

De enige die Rutte kan wegsturen, is de VVD. Maar die gaat de kip met de gouden eieren (34 zetels) echt niet slachten. Te veel VVD'ers hebben hun plek in de politiek aan hem te danken.