Jos Heymans

Hoe nu verder met Jetten?

13 februari 2021 06:57

Toen Alexander Pechtold in 2018 de politiek vaarwel zwaaide, had hij zijn beschermeling Rob Jetten al in gedachten als zijn opvolger als fractievoorzitter van D66. Alleen, hij ging er niet over. De fractie kiest een voorzitter, niemand anders. Maar Pechtold had al lang her en der laten vallen dat Jetten een goede keus zou zijn: jong en talentvol, precies wat D66 nodig had. De achterban kon dan wel vinden dat Vera Bergkamp het stokje moest overnemen - dat bleek uit een peiling -  het zou niet gebeuren.

Jetten, amper anderhalf jaar Kamerlid, werd de jongste fractievoorzitter in de Tweede Kamer. En, eerlijk is eerlijk, hij deed het niet slecht. Zijn voortdurende herhaling van ingestudeerde antwoorden op niet-gestelde vragen bezorgde hem de bijnaam ‘Robot Jetten’, maar echt schadelijk was dat ook weer niet. Hij leerde snel en leerde dus ook snel af. De grote vraag was of hij de nieuwe partijleider kon worden. Dat was blijven hangen bij het afscheid van Pechtold. Jetten liet de vraag onbeantwoord, verkiezingen waren immers nog ver weg. Bovendien wist Jetten ook wel dat er gedoodverfde kandidaten in het kabinet zaten. Kajsa Ollongren was toen nog een kanshebber. Maar Sigrid Kaag was voor velen in de partij dé nieuwe leider.

'Bij D66 weten ze inmiddels ook: we scoren in de oppositie en verliezen in de coalitie.'

Jetten hield nog even de schijn op door te zeggen dat hij nadacht over het partijleiderschap. Maar toen Kaag bekendmaakte dat zij zich kandideerde voor het lijsttrekkerschap, was het gedaan met de mogelijke ambitie van Jetten. Een vrouw met zoveel politieke en diplomatieke bagage, die bovendien aangaf minister-president te willen worden - hoe kansloos ook. Daar kon Jetten niet tegenop. Hij steunde meteen het lijsttrekkerschap van Kaag en nam genoegen met plek 2 op de kandidatenlijst.

In de korte periode van het fractievoorzitterschap, slechts 2,5 jaar, hield Jetten de club bij elkaar; er waren geen grote toestanden tijdens zijn leiderschapsperiode. Weliswaar kreeg D66 een klap met de Provinciale Statenverkiezingen, verloor de partij een derde van haar zetels in de Eerste Kamer en werd zij zelfs gehalveerd in het Europees parlement, maar dat was Jetten niet aan te rekenen. Het verlies was ruim van tevoren ingecalculeerd. Bij D66 weten ze inmiddels ook: we scoren in de oppositie en verliezen in de coalitie.

Amper in het kabinet klaagde de achterban dat de partij te onzichtbaar was. En het hielp niet dat Ollongren het referendum om zeep moest helpen; een van de kroonjuwelen die zo niet meer mogen worden genoemd. Ook het gedwongen vertrek van staatssecretaris Menno Snel in de toeslagenaffaire was geen feestje.

'De angst maakte plaats voor bravoure. Een ideetje? Jetten is er snel voor te porren.'

Het klimaatakkoord en het pensioenakkoord zijn bereikte doelen, waar D66 zichzelf voor op de borst klopt. Maar het is nog maar zeer de vraag of de klimaatdoelstellingen überhaupt te halen zijn. En bij het pensioenakkoord is de consultatiefase over een concept-wetsvoorstel nog maar net afgerond. De parlementaire behandeling moet nog beginnen. Juichen mag, maar niet te vroeg.

Jetten heeft zijn aanvankelijke angst om fouten te maken, snel overwonnen. De angst maakte plaats voor bravoure, hij ontwikkelde de eigenschap om heel snel heel erg enthousiast over iets te worden. Een ideetje? Jetten is er snel voor te porren. Op zijn conto (en van zijn fractie) staat bijvoorbeeld het weinig doordachte voorstel om de veestapel te halveren, ter bestrijding van de stikstofcrisis. Daar heeft de partij geen vrienden mee gemaakt en het plan oogt nogal onrealistisch. Landbouwminister Carola Schouten ziet het in ieder geval niet zitten. En die gaat erover.

'Het is goedkoop, doorzichtig en verwerpelijk om het verlangen naar een Elfstedentocht bij een deel van de bevolking te misbruiken voor politiek gewin, vijf weken voor de verkiezingen.'

Jetten heeft ook niet gescoord met zijn opmerking dat de Elfstedentocht moet doorgaan. De politiek gaat over veel, over heel veel zelfs, maar niet over een schaatstocht. En dat weet Jetten donders goed. Het is goedkoop, doorzichtig en verwerpelijk om het verlangen naar een Elfstedentocht bij een deel van de bevolking te misbruiken voor politiek gewin, vijf weken voor de verkiezingen. Om te doen alsof je zeggenschap hebt over het schaatsfestijn. Dat is net zo banaal als al die optredens in de filmpjes van Jaïr bij Jinek.

Hoe nu verder? Jetten staat op twee, dus in de Tweede Kamer komt hij wel weer. Als Sigrid Kaag geen premier wordt, niet in het kabinet komt, dan is zij de nieuwe fractievoorzitter. En wacht Jetten een bescheiden plek in de bankjes, net als vóór het vertrek van Pechtold. Daar hoeft D66 niet slecht mee af te zijn.

Een noeste werker, maar (nog) geen partijleider.