Jos Heymans

Amerikaanse toestanden

09 januari 2021 06:32

Kan het ook hier gebeuren? De vraag ligt op de lippen van velen na de bestorming van het Amerikaanse Congres door idioten en gekken, zoals Mark Rutte de Trump-aanhangers noemt die het Amerikaanse parlement binnendrongen. Je zou denken van wel, gezien het besluit van Kamervoorzitter Khadija Arib om de beveiliging van het Binnenhof nog eens goed onder de loep te nemen. En de manier waarop CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt een tijdje terug werd geïntimideerd en verbaal belaagd door boze demonstranten, geeft ook te denken.

Het is lastig om een vergelijking te trekken tussen ons land en de VS, omdat de politieke systemen enorm verschillen. In de Amerikaanse politiek zijn er maar twee partijen die ertoe doen, die bovendien doorgaans lijnrecht tegenover elkaar staan. Politieke compromissen zul je daar niet snel tegenkomen. De politieke macht wordt uitgeoefend door de winnaar; de ene keer de Republikeinen, de andere keer de Democraten. Politieke confrontaties zijn daar aan de orde van de dag. Maar een aanval op de parlementaire democratie, zoals deze week, is ongekend extreem.

'Staatsbosbeheer heeft de handen vol aan het herstel van het gras op het Malieveld.'

In ons systeem slaagt de winnaar van de verkiezingen er nooit in om in z’n eentje te regeren. Daarvoor hebben we veel te veel partijen, die allemaal een graantje meepikken uit de ruif van 150 Kamerzetels. Hier moeten altijd coalities worden gevormd, compromissen gesloten, verschillen overbrugd, water bij de wijn worden gedaan. Alle partijen die willen regeren, zullen iets van hun ideeën moeten inleveren om in een kabinet plaats te nemen. Hier wordt dag in dag uit gepolderd, een woord dat ze in de VS niet kennen.

Dat is geen reden om rustig achterover te leunen. Er is veel onvrede in het land. Het aantal demonstraties tegen politieke besluiten neemt jaar op jaar toe. Boeren protesteren tegen het stikstofbeleid van minister Carola Schouten, zorgpersoneel, onderwijskrachten en politie klagen over werkdruk en lage salariëring, studenten zijn boos over het onderwijsbeleid, duizenden anderen verzetten zich tegen de coronamaatregelen van het kabinet. Staatsbosbeheer heeft de handen vol aan het herstel van het gras op het Malieveld.

Kiezers wenden zich af van traditionele middenpartijen als de VVD, het CDA en de PvdA en zoeken hun heil bij clubs aan de randen van het politiek spectrum. Mark Rutte voelt zich als partijleider van de VVD nog altijd verantwoordelijk voor het ontstaan van de PVV. Zijn club heeft toch iets fout gedaan. De tijden dat PvdA en CDA met gemak meer dan 50 Kamerzetels verwierven, ligt definitief achter ons. Nu ben je met 15 tot 20 zetels al een grote jongen in de politiek. Slechts een enkeling komt boven de 30 uit.

'Dat neemt niet weg dat partijen bij zichzelf te rade moeten gaan waarom mensen hun de rug toekeren. '

Ontevreden kiezers zullen er altijd zijn: je kunt het nu eenmaal niet iedereen naar de zin maken. Maar dat neemt niet weg dat partijen bij zichzelf te rade moeten gaan waarom mensen hun de rug toekeren. Er is genoeg reden tot zorg. Rutte zegt dat hij met die kiezers in gesprek gaat; het kan helpen om het gevoel van niet gehoord te worden weg te nemen. Voor alle politieke leiders doet die mogelijkheid zich voor, nu de verkiezingen voor de deur staan.

Hoewel het aantal leden bij de meeste partijen terugloopt (CDA, PvdA, VVD, SP, D66, GroenLinks, 50PLUS), gaan daarentegen wel steeds meer mensen naar de stembus. Bij de verkiezingen van 2017 lag het opkomstpercentage op 81,9, het hoogste cijfer in 35 jaar.

Dat is dan weer een geruststellende gedachte.