Yesim Candan

Witter dan wit, zwarter dan zwart

04 december 2020 05:53

Een vrouw houdt haar handen wanhopig in haar hoofddoek. Dit is de foto die vorige week op social media werd gepubliceerd bij mijn column over de 'verborgen dochters', vrouwen die door hun familie bewust in een isolement worden gedwongen. Bewust negatieve propaganda van de media, werd geschreven onder de foto op het Instagram-account van RTL Nieuws. Want waarom deze foto? Alsof álle vrouwen met een hoofddoek onderdrukt worden.

Natuurlijk is dit absoluut niet het geval, al sluit het ene het andere ook weer niet uit. Maar dit voorbeeld laat treffend zien hoe groot de invloed van beeld kan zijn.

Afgelopen week bezocht ik in het Moco Museum in Amsterdam de tentoonstelling 'The Future is Old' van THE KID. Deze jonge kunstenaar zet de polarisatie in de Amerikaanse samenleving op een pijnlijke manier neer. De contrasten tussen zwart en wit classificeert hij op allerlei manieren, om zo de onrecht en frustratie te laten zien waarmee de nieuwe generatie te kampen heeft. Bij mij komt dat meteen binnen.

"Een vriend vertelde dat hij in een Volkswagen up! nooit wordt aangehouden, maar in een BMW of Audi wel."

Een bepaald idee hebben over een ras, religie of sekse is als het gebruik van een deodorant. Je hebt het nodig, maar kijk uit: die gevoelige huid onder je oksels kan gaan schuren of zelfs irriteren. Want een bepaalde, niet zelden stereotiepe beeldvorming mondt vaak ook weer uit in etnisch profileren. Het is nu eenmaal een gegeven dat mensen van kleur er eerder en vaker uitgepikt worden door onder andere de politie en de Belastingdienst.

Zo vertelde een vriend van me dat hij, maar ook zijn broers, in een Volkswagen up! nooit worden aangehouden, maar in een BMW of Audi wel. Komt etnisch profileren niet voort uit verdeeldheid? Medewerkers van de politie en de Belastingdienst krijgen in hun werk hoogstwaarschijnlijk (ook) te maken met gekleurde criminelen en wanbetalers. Een klopjacht op kleur wordt dan hun achilleshiel. De toeslagenaffaire is daarvan een treffend voorbeeld.

"Het dragen van goud is in de zwarte community een statussymbool, terwijl het in de witte community een teken kan zijn van criminaliteit."

Er zijn ook bedrijven die juist etnisch profileren om een statement te maken. Zoals het Amsterdamse kledingmerk Daily Paper, dat alleen zwarte of gekleurde modellen voor zijn campagnes gebruikt. De zwarte cultuur wordt zo niet alleen gebruikt, maar ook geëerd. Het geldt ook voor Omroep Zwart en Ongehoord Nederland, die allebei etnisch profileren en hiermee een statement maken.

Ook positief etnisch profileren is weer onderhevig aan persoonlijke interpretatie, leer ik van pr-goeroe Roger Brunings. Zo is het dragen van goud in de zwarte community een statussymbool, terwijl het in de witte community een teken kan zijn van criminaliteit.

"Er is een dun lijntje tussen wat we wél en níét zo bedoelen."

Bij etnisch profileren door instanties luidt het typische excuus achteraf altijd: maar zo hebben we het niet bedoeld. En precies zo is die foto van de vrouw met hoofddoek bij mijn column ook niet bedoeld. Kortom: er is een dun lijntje tussen wat we wél en níét zo bedoelen.

Zo werden de schilderingen van de Surinaamse verzetsstrijder en schrijver Anton de Kom in de Amsterdamse Dapperbuurt wit beklad onder het mom: 'Roetveegpiet is genocide'. Dit is bewust zo bedoeld. Zwart is tegenwoordig zwarter dan zwart en wit witter dan wit. De verzuiling is terug in Nederland en kleur bekennen is een must. Bij wie hoor jij? Ben jij zwart of wit?

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.