Jos Heymans

De schimmige wereld van de bijbaantjes

14 november 2020 06:00

Om de zoveel tijd duiken journalisten in de schimmige wereld van bijbaantjes van Kamerleden en van geschenken die zij krijgen. En elke keer opnieuw verschijnt een waslijst van politici die vergeten hun nevenfuncties op te geven of weigeren ontvangen geschenken te laten opnemen in het register van de Tweede Kamer. Het zal ze een zorg zijn; op het overtreden van de regels staan geen sancties. Pas volgend jaar, na de verkiezingen, gaat de Kamer er meer aandacht aan besteden en kan een Kamerlid worden bestraft met een maand schorsing als de regels worden ontdoken. Tot dat moment hebben ze vrij spel.

Deze week kwam het tv-programma Zembla met een nieuwe lijst van Kamerleden-in-overtreding: 21 hebben hun bijbaantjes überhaupt niet gemeld, acht hebben verzuimd aan te geven hoeveel ze ermee verdienen, en vier verhuren stiekem onroerend goed zonder dat aan de Kamer te melden. (De lijst is hier te vinden.) In totaal dus 33 van de 150 Kamerleden, meer dan 20 procent. En hoewel sommige overtredingen misschien te kinderachtig voor woorden zijn, is het percentage overtreders veel en veel te hoog voor politici van wie openheid wordt verlangd. Er wordt al te veel geregeld in achterkamertjes.

'Binnen bijna alle fracties zijn mensen te vinden die zich bewust of onbewust niet aan de afspraken houden.'

Soms weigeren Kamerleden doelbewust iets op te geven. Bekendste voorbeeld uit het verleden is het appartement in Scheveningen, dat toenmalig D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold had gekregen van een Canadese vriend. Pechtold deed daar niet geheimzinnig over; hij beschouwde de schenking als een privéaangelegenheid die om die reden niet gemeld hoefde te worden. Ook de twee vliegreisjes naar Schotland en Ibiza die Forum-leider Thierry Baudet vorig jaar op uitnodiging maakte, zijn destijds niet opgegeven omdat Baudet ze als privé beschouwde. Ze hebben volgens hem helemaal niets te maken met zijn werk als Kamerlid.

Privé of niet, je hebt het gewoon op te geven, zei Kamervoorzitter Arib vorig jaar. Binnen bijna alle fracties zijn mensen te vinden die zich bewust of onbewust niet aan de afspraken houden. Van 50PLUS tot GroenLinks, van CDA tot SP, van VVD tot Forum en PVV. De ChristenUnie, Partij voor de Dieren, DENK en de eenmansfracties komen niet voor op de lijst, maar dat wil niet zeggen dat zij zonder zonden zijn.

'Er zijn Kamerleden die bij andere partijen worden uitgenodigd voor een spreekbeurt en na afloop buiten het zicht van anderen een envelop in de hand krijgen geduwd.'

Bij het geschenkenregister is het moeilijk aan te tonen dat iemand een cadeau met een waarde van meer dan 50 euro niet heeft opgegeven. Een reiskostenvergoeding, een kistje wijn: bewijs maar dat je dat gekregen hebt. Er zijn Kamerleden die bij andere partijen worden uitgenodigd voor een spreekbeurt en na afloop buiten het zicht van anderen een envelop in de hand krijgen geduwd. "U zult ook uw onkosten hebben", wordt dan gezegd. De spreker meldt dat niet, al was het maar om de gever van het (doorgaans zwarte) geld niet in verlegenheid te brengen.

De meeste ontduikingen betreffen bijbaantjes. Een veelgehoorde smoes is dat het bedrijf op afstand is gezet, een louter papieren kwestie, of dat het baantje niet door het Kamerlid, maar door de partner wordt vervuld. Maurits von Martels van het CDA verschuilt zich achter zijn vrouw als het gaat om het runnen van een bed & breakfast. Maar het pand staat op zijn naam en de B&B wordt volgens de eigen website door hem en zijn vrouw gerund. Als je dan als Kamerlid ook nog eens woordvoerder toerisme bent, ligt belangenverstrengeling op de loer. En is het 'redelijkerwijs relevant', zoals het register van de Kamer aangeeft, om de nevenfunctie te melden.

Wat bezielt Kamerleden om die meldingsplicht te ontduiken? Soms gaat het om vergissingen of vergeetachtigheid en is van kwade opzet geen sprake. Dan is het gewoon dom. Maar nevenfuncties bewust verzwijgen, is een kwalijke handelwijze. Zeker voor een politicus. Die moet transparant zijn en door zijn gedrag kunnen rekenen op het vertrouwen van de kiezer. Een Kamerlid kan onmogelijk functioneren als hij het vertrouwen te grabbel gooit.