Jos Heymans

Links blok kan zomaar een succesje worden

07 november 2020 07:33

Een links blok, het is lang geleden dat we daarover gehoord hebben. Plannen zijn er al tientallen jaren, maar het komt nooit echt van de grond. Zelfs in de kabinetten waaraan de PvdA leiding gaf (Den Uyl, Kok 1 en Kok 2), was er geen sprake van een links blok. D66 mocht van Den Uyl meedoen maar vormde geen politieke eenheid met de sociaaldemocraten. En in de paarse kabinetten voer de PvdA een gematigde koers om met de VVD te kunnen regeren. Om D66 kon men niet heen vanwege de grote winst, van 12 naar 24 zetels, die de partij bij de verkiezingen had geboekt. Maar in de praktijk werd D66 als een bijwagen beschouwd, nodig om PvdA en VVD aan een meerderheid te helpen. Het heette niet voor niets paars, de kleur die je krijgt door rood (PvdA) met blauw (VVD) te mengen.

"De PvdA durfde niet; de SP was veel te links, samenwerking kon de PvdA kiezers gaan kosten."

In de jaren daarna hebben PvdA, D66, GroenLinks en ook SP (die tot een serieuze partij was uitgegroeid) verschillende keren geprobeerd om in de aanloop naar de verkiezingen bondjes te sluiten. Een soort links bolwerk tegenover het oprukkende rechts van VVD en CDA en later PVV en Forum voor Democratie. Ondanks alle kopjes thee die Wouter Bos, Job Cohen en Diederik Samsom dronken met GL’ers Jolande Sap en Jesse Klaver en met SP’ers Agnes Kant, Emile Roemer en vader en dochter Marijnissen; het lukte nooit. De PvdA durfde niet; de SP was veel te links, samenwerking kon de PvdA kiezers gaan kosten. Bovendien wilde de PvdA graag de deur openhouden naar CDA en VVD, partijen waarmee vaker was geregeerd. GroenLinks en SP hadden geen ervaring met regeren, dat was een te groot avontuur.

Maar nu lijkt het er dan toch van te komen, althans een beetje. De PvdA van Lodewijk Asscher heeft een deal gesloten met GroenLinks van Jesse Klaver. Niet met D66, dat te dicht aanschurkt tegen VVD en CDA. Niet met de SP, want die blijft te links. Twee partijen - niet te veel, dat is overzichtelijk en maakt samenwerking makkelijker - vormen een blok als het gaat om regeren. Wil de VVD met de PvdA in een nieuw kabinet? Dat kan, maar dan moet GroenLinks er ook in. En andersom. In z’n eentje met de VVD? Geen denken aan, daar heeft de PvdA nog steeds nachtmerries van.

"Toch is die linkse samenwerking een goede greep."

Hoe enthousiast PvdA en GroenLinks ook zijn, de samenwerking kan zomaar mislukken. De uitslag van de verkiezingen is van doorslaggevende betekenis voor de kans op succes. Kijk naar 2017, toen de PvdA wegens een historisch groot verlies weigerde, terecht overigens, om mee te praten aan de formatietafel. GroenLinks zat er wel, ook al duurde dat niet lang. En stel dat de verwachte winst van de PvdA kleiner uitvalt, dat ook GroenLinks tegenvalt of het verschil tussen die twee partijen te groot wordt (de Amerikaanse verkiezingen bewijzen dat peilers er nogal eens naast zitten), dan kan die blokvorming een wassen neus blijken te zijn. Houdt het bondje dan nog stand?

Toch is die linkse samenwerking een goede greep. Het is een eenvoudige rekensom: met z’n tweeën heb je aanmerkelijk meer zetels dan in je eentje en creëer je als blok een positie, waarmee je een stempel kan drukken op de formatie. De zwakte van VVD en CDA is dat zij niet willen regeren met PVV en Forum en dus geen ruime keus hebben. Ze zijn al snel aangewezen op het linkse blok. Naast D66 natuurlijk, dat met Sigrid Kaag wellicht voor een stembusverrassing kan zorgen.

"Asscher en Klaver zijn realist genoeg om te beseffen dat ook bij de volgende regeringsvorming de VVD naar alle waarschijnlijkheid een belangrijke rol gaat spelen."

Asscher en Klaver zijn realist genoeg om te beseffen dat ook bij de volgende regeringsvorming de VVD naar alle waarschijnlijkheid een belangrijke rol gaat spelen. En nu de liberalen met hun verkiezingsprogramma tot verrassend nieuwe inzichten zijn gekomen, beseffen dat marktwerking niet zaligmakend is, dat de welvaart niet alleen op graaiende multinationals draait en dat het voor de economie handig is om het minimumloon te verhogen; dan ligt er voor de VVD wel een basis om met PvdA en GroenLinks te praten.

Een onverwachte meevaller voor het blok dat bij de bekendmaking van het bondje nog geen weet had van het voortschrijdend inzicht bij de VVD.