Jos Heymans

Rutte piekt als het nog niet nodig is

25 juli 2020 06:00

De VVD is weer terug bij af. Bij de 33 zetels die de partij bij de verkiezingen van 2007 veroverde. Dat is de afgelopen maanden door de coronacrisis wel anders geweest. Nederland zat gekluisterd aan de buis, als Mark Rutte een toespraak of persconferentie hield. Het dreef de populariteit van de minister-president tot ongekende hoogten. De VVD profiteerde mee en steeg naar 41 zetels in de peilingen.

De tijden van grote populariteit, van maximale bekendheid en waardering liggen achter ons. Sterker, de kritiek op de coronamaatregelen die lange tijd konden rekenen op een breed draagvlak in de samenleving, neemt met de dag toe. Virusontkenners, complotdenkers en anti-vaxxers laten zich steeds luider horen. Anderen hebben moeite om de regels te blijven naleven, vooral als het gaat om afstand bewaren. Horeca-uitbaters zijn ondanks de heropening niet tevreden en slepen de Staat voor de rechter om meer vrijheid af te dwingen.

Onder die omstandigheden neemt het aantal besmettingen toe en de naleving van de regels af. Het zal het kabinet, Rutte voorop, de grootste moeite kosten om een tweede grote uitbraak en een nieuwe landelijke lockdown te voorkomen. Als het onverhoopt tóch moet gebeuren, zal dat de populariteit van de betrokken bewindslieden verder aantasten. Ook in de politiek neemt het draagvlak af; steeds meer partijen willen dat Rutte mondkapjes gaat verplichten. De Kamer komt in augustus zelfs terug van reces voor een kritisch debat over de kabinetsaanpak.

'Voor zijn vasthoudendheid bestond geen enkele waardering bij leiders als Merkel, Macron, Orban, Conte en Sánchez. Rutte ligt er niet wakker van.'

Ook heeft Rutte te maken met toenemende kritiek, in binnen- en buitenland, op zijn optreden tijdens de laatste Europese Top. De Tweede Kamer is sterk verdeeld over de behaalde resultaten. De coalitiepartijen bejubelen het binnenhalen van een forse stijging van de korting op Nederlandse afdracht, het verlagen van het deel van het herstelfonds dat als subsidie wordt uitgekeerd en de door Rutte afgedwongen verplichting dat landen die van het fonds willen profiteren, hun economie moeten hervormen. De oppositie vindt daarentegen dat Rutte door het ijs is gezakt (Wilders), zijn poot niet heeft stijf gehouden en te veel heeft toegegeven.

Ook in het buitenland heeft Rutte butsen en krassen opgelopen. Voor zijn vasthoudendheid bestond geen enkele waardering bij leiders als Merkel (Duitsland), Macron (Frankrijk), Orban (Hongarije), Conte (Italië) en Sánchez (Spanje). Rutte ligt er niet wakker van, want: "We zijn hier niet om de rest van ons leven op elkaars verjaardag te komen." Een deel van de buitenlandse pers sprak overigens wel vol lof over het Brusselse optreden van Rutte.

Daar heeft hij niets aan, nu hij binnenkort moet besluiten of hij opnieuw lijsttrekker van de VVD wil worden. Twee weken terug, in een uitgebreid tv-interview in Op1, zei Rutte dat hij doorgaat als hij vandaag zou moeten beslissen. Maar toen liep alles nog van een leien dakje, ging het nog behoorlijk goed met de beheersing van het virus, stond de VVD nog op een zetel of 40 en moest de EU-top in Brussel nog beginnen.

'Asscher en de zijnen klimmen uit het dal en gaan net als het CDA meedoen aan de strijd om de grootste partij.'

Er zijn andere tijden aangebroken. De tot voor kort in kiezerssteun ongenaakbare premier ziet bovendien dat D66 omhoog kruipt, sinds Sigrid Kaag zich heeft gekandideerd voor het leiderschap van haar partij. Hoe Hugo de Jonge en zijn CDA zich gaan ontwikkelen, valt nu nog niet te voorspellen. En vlak ook het gestage herstel van de PvdA niet uit; Asscher en de zijnen klimmen uit het dal en gaan net als het CDA meedoen aan de strijd om de grootste partij.

Mensen vergeten snel; zowel de goede als de slechte dingen. Zo rap als het grote respect voor Rutte uit de begintijd van de coronacrisis deels is weggeëbd, zo snel kan die ook weer terugkeren. Maar dan moet er wel duidelijkheid zijn. Het wordt daarom de hoogste tijd dat Rutte - hij is zo’n beetje de laatste - zich gaat uitspreken over het lijsttrekkerschap. Kiezers willen weten waar ze aan toe zijn.