Jos Heymans

Een nieuwe generatie lijsttrekkers

20 juni 2020 04:31

Het wordt een mix van oud en vertrouwd, en van nieuw en ambitieus. Twee van de vier regeringspartijen presenteren binnenkort hun nieuwe lijsttrekkers, CDA en D66. Bij de ChristenUnie blijft met Gert-Jan Segers alles bij het oude, en zeer vermoedelijk ook bij de VVD. Je zou wel gek zijn om Mark Rutte op zijn politieke hoogtepunt aan de kant te schuiven. Bovendien is er geen gedoodverfde opvolger.

Het is lang geleden dat het CDA in één week tijd zoveel publiciteit kreeg. Het begon maandag met een weinig creatief filmpje van partijvoorzitter Rutger Ploum die de lijsttrekkersstrijd voor geopend verklaarde. Zijn cabrio trok meer aandacht dan het cijfer 1 dat hij in Den Haag (Wopke Hoekstra), Rotterdam (Hugo de Jonge) en Volendam (Mona Keijzer) plaatste. Een dag later haakte kandidaat Hoekstra af. De teleurstelling bij veel CDA'ers was groot en nauwelijks weggeëbd, toen De Jonge zich meldde: hij wilde wel.

"De achterban van D66 heeft opnieuw grote behoefte aan een vrouwelijke lijsttrekker, wat de kansen van Sigrid Kaag aanmerkelijk vergroot."

Als de net zo joviale als langdradige De Jonge het wordt – en hij weet zich al gesteund door prominenten als oud-leider Sybrand Buma en minister Ferd Grapperhaus – dan is hij de zoveelste protestant die de kar gaat trekken. Tussen Balkenende (2002) en De Jonge (2021) zit maar één katholiek, Maxime Verhagen. Hij kreeg de politieke leiding in de schoot geworpen bij het vertrek van Balkenende; lijsttrekker is hij nooit geweest. De tijd dat de bloedgroepen in het CDA bepalend waren voor het leiderschap ligt ver achter ons. Daar moet Mona Keijzer het dus ook al niet van hebben.

Met De Jonge treedt een nieuwe generatie partijleiders aan. Na meer dan een decennium Alexander Pechtold krijgt ook D66 een nieuwe leider. Of dat nu de gedoodverfde Sigrid Kaag wordt of huidig fractievoorzitter Rob Jetten, het tijdperk-Pechtold is definitief ten einde. Als Kaag het wordt, is het voor het eerst in 22 jaar dat een vrouw de leiding krijgt; tussenpaus Lousewies van der Laan was waarnemend. Els Borst was de laatste vrouwelijke partijleider, in 1998 door Hans van Mierlo naar voren geschoven. De achterban van D66 heeft opnieuw grote behoefte aan een vrouwelijke lijsttrekker, wat de kansen van Kaag aanmerkelijk vergroot.

"In totaal zes nieuwe lijsttrekkers plus 1 (Henk Krol veranderde van partij) in vergelijking met de vorige verkiezingen: dat is ongeveer de helft."

Er zijn meer (semi-)nieuwelingen die voor het eerst als lijsttrekker gaan fungeren. Lilian Marijnissen (SP) zit weliswaar al een tijdje in de Kamer, maar stond in 2017 nog niet op nummer één. Dat geldt ook voor Esther Ouwehand (PvdD), sinds 2006 Kamerlid. Ook voor oudgediende Farid Azarkan van DENK ligt het voor de hand dat hij na alle gedoe de lijst gaat trekken. Hij is een stemmentrekker, bij de vorige verkiezingen kreeg hij 60.000 voorkeursstemmen. 50PLUS krijgt een nieuwe eerste man na het verraad van Henk Krol; waarschijnlijk komt de ervaren Martin van Rooijen daarvoor terug uit de Eerste Kamer.

In totaal zes nieuwe lijsttrekkers plus 1 (Henk Krol veranderde van partij) in vergelijking met de vorige verkiezingen. Dat is ongeveer de helft; VVD, PVV, PvdA, GroenLinks, ChristenUnie, SGP en Forum gaan met hun huidige partijleider opnieuw in zee. In de meeste gevallen omdat ze succesvol waren bij de vorige verkiezingen.

"Met zes nieuwe lijsttrekkers krijgen de verkiezingen een extra dimensie. Hoe gaan de nieuwkomers het doen?"

Enige uitzondering daarop is Lodewijk Asscher, die na een onbarmhartig felle strijd met Diederik Samsom een zeer pijnlijke verkiezingsnederlaag leed. Asscher heeft wat goed te maken en de partij geeft hem die kans. Slechter dan toen kan hij het niet doen. In de peilingen staat de PvdA er goed voor.

Met zes nieuwe lijsttrekkers, twee keer zoveel als in 2017, krijgen de verkiezingen een extra dimensie. Hoe gaan de nieuwkomers het doen? Houden zij zich staande in de verkiezingsdebatten of moeten zij het onderspit delven tegen doorgewinterde debaters als Rutte en Asscher? Eén ding staat vast: het zal in ieder geval een verademing zijn, al die nieuwe lijsttrekkers.