Jos Heymans

De ChristenUnie houdt moedig stand

06 juni 2020 06:00

De VVD als grootste regeringspartij eet coalitiepartners leeg. Dat gebeurde al in 2012, toen Rutte-1 klapte en de VVD bij de verkiezingen er zomaar tien zetels bij kreeg, van 31 naar 41. Coalitiepartners CDA (-8) en PVV (-9) kregen een pak slaag van de kiezer en likten hun wonden in de oppositie. In 2017 gebeurde iets dergelijks. Hoewel ook de VVD aan het eind van Rutte-2 niet meer zo populair bleek – een verlies van acht zetels – kreeg coalitiepartner PvdA een ongekend pak slaag en viel terug van 38 naar 9 zetels. Ook voor de sociaaldemocraten restte slechts een rol in de oppositie.

Dit scenario speelt zich nu weer af. De VVD profiteert in Rutte-3 met volle teugen van de kiezerssteun voor het optreden van de premier in coronatijd. De partij stijgt naar dik 40 zetels; sommige peilers zien 44 of 45 zetels voor de liberalen. En het zijn weer de coalitiepartners die de klappen krijgen. Ondanks de dappere tv-optredens van gezondheidsminister Hugo de Jonge schommelt het CDA rond de 14 zetels, een verlies van vijf. Ook D66, dat in de strijd tegen corona geen bewindspersonen op cruciale posten heeft, raakt bij de kiezer in de vergetelheid en komt uit op 10 zetels (-9).

"De ChristenUnie manifesteert zich als een betrouwbare partner, is standvastig en stelt zich doorgaans redelijk op."

De enige partij in de regering waaraan de negatieve effecten van de coronacrisis ogenschijnlijk voorbijgaan, is de ChristenUnie. Die pakt een kleine winst, van vijf naar zes zetels. En dat is opmerkelijk, want zo fantastisch doen de CU-bewindslieden het niet. Minister van Onderwijs Arie Slob wordt links en rechts gepasseerd als het gaat om sluiten en weer opengaan van scholen, de invloed van Carola Schouten in de coronastrijd beperkt zich tot de nertsen en de slachthuizen. Staatssecretaris Paul Blokhuis zit weliswaar op Volksgezondheid, maar heeft als verantwoordelijke voor de geestelijke gezondheidszorg en maatschappelijke opvang een beperkte rol in de coronacrisis.

En toch gaat het goed met de ChristenUnie, dat zich vooral manifesteert als een betrouwbare partner, standvastig is en zich doorgaans redelijk opstelt, ook in voor de CU moeilijk te verteren medisch-ethische zaken als abortus, euthanasie en andere vormen van door de mens gewilde levensbeëindiging. De ChristenUnie stelt zich meestal bescheiden op en dat wordt gewaardeerd.

"De ChristenUnie beseft heel goed dat ze alleen mag meedoen met de grote jongens omdat ze die aan een meerderheid kan helpen."

De partij beseft heel goed dat ze alleen mag meedoen met de grote jongens omdat ze die aan een meerderheid kan helpen. In Balkenende-3 konden CDA en PvdA niet om de ChristenUnie heen, die bovendien een helende rol speelde in de vaak knetterende ruzies tussen de twee grote broers. Ook bij de vorming van het huidig kabinet zat het motorblok (VVD, CDA en D66) niet op de ChristenUnie te wachten. Tegen beter weten in werd tot twee keer toe geprobeerd een coalitie te vormen met GroenLinks. Toen dat definitief mislukte en een etentje van Alexander Pechtold en Gert-Jan Segers de irritaties bij beiden wegnam, kon de ChristenUnie aanschuiven.

De kleinste partij in de coalitie laat zich niet de kaas van het brood eten. Als D66 de boeren laat opdraaien voor het stikstofprobleem en pleit voor een halvering van de veestapel, dan ligt de ChristenUnie dwars; die ziet dan meer in het dichthouden van vliegveld Lelystad als een van de oplossingen. En als Pia Dijkstra haar euthanasievoorstel bij uitzichtloos lijden wil doordrijven, dan is de ChristenUnie geïrriteerd. In het regeerakkoord is immers afgesproken dat het kabinet eerst een onderzoek zal doen, zonder zich op een datum vast te prikken. Dan geldt bij het ChristenUnie het adagium, dat een coalitie weliswaar nodig is maar nooit heilig.

"Dat zouden CDA en D66 ook wel willen, zo’n hondstrouwe achterban."

Meestal stelt de ChristenUnie zich redelijk op en werkt ze mee aan compromissen voor onderwerpen die in de verschillende partijen gevoelig liggen. Maar niet ten koste van alles. Als de grens wordt bereikt, als in redelijkheid niet kan worden verlangd dat de ChristenUnie haar uitgangspunten te grabbel gooit, dan wordt een streep in het zand getrokken. Dan kan het motorblok hoog of laag springen, dan houdt het op. De achterban waardeert die houding en zal de partij niet snel laten vallen.

Dat zouden CDA en D66 ook wel willen, zo’n hondstrouwe achterban.