Jaap van Deurzen

Hulde aan de godfather van het handenwassen

12 april 2020 06:10

"Heb je je handen gewassen? Heb je ze góéd gewassen? Ook tussen je vingers en onder je nagels?" Het is al weken een repeterend mantra in huize Van Deurzen. Handwas-capo Blond stelt zich strategisch op en controleert hoe ik het sanitaire werkje uitvoer. Ik voel me net een seniele kleuter. Mijn handpalmen zien eruit als verweekte palmbladeren. Dit alles vanwege een verlichte malloot die in 1865 sterft in een krankzinnigengesticht.

We hebben het over Ignaz Semmelweis. Wie kent hem niet? In een vlaag van lichtzinnigheid vertel ik Blond het levensverhaal van deze ziener, die niet gezien werd. Ik strooi uit ijdelheid graag met dit soort Google-weetjes.

Semmelweis is een Hongaarse arts in het keizerrijk Oostenrijk en is de vader van de antiseptische methode. In simpel Nederlands: je kunt mensenlevens redden door je handen te wassen. Dat we nu als een malle staan te boenen, hebben we aan hem te danken. Weet u dat ook weer.

"Hoe kan iemand beweren dat gerenommeerde artsen schuldig zijn aan het hoge sterftecijfer onder vrouwen die in het ziekenhuis bevallen?"

"Mooi, doe maar lekker wassen dan!" blaft Blond op zijn Rotterdams. Bij wijze van achterhoedegevecht vertel ik nog dat Semmelweis destijds niet voor vol werd aangezien. Maar ze heeft de kalende man, met de knevel als een luiwagen, al liefdevol omarmd. Dat Ignaz een roepende in de Weense woestijn was, het zij zo, maar voor vermeende idioten heeft ze wel een zwak, zegt ze met een knipoog.

Semmelweis is arts in het Allgemeines Krankenhaus in Wenen. Na een jaar doet hij zijn ontdekking over goede handhygiëne. Het wordt zijn ondergang, want op de een of andere manier heeft hij een horde medici zwaar beledigd. Hoe kan een onervaren minkukel als hij beweren dat gerenommeerde artsen schuldig zijn aan het hoge sterftecijfer onder vrouwen die in het ziekenhuis bevallen? Dat is nu eenmaal 'Eva's vloek', zo gaat dat.

Kraamvrouwenkoorts heet de ziekte waar veel vrouwen aan bezwijken. Die wordt toegeschreven aan kwalijke stoffen en lijkgassen die als het ware uit de lucht komen vallen. Aan bacteriën wordt totaal niet gedacht. Alsof Antoni van Leeuwenhoek, onze bloedeigen oer-microbioloog, nooit heeft bestaan. Kan niet kloppen, kermt Ignaz.

"Studenten moeten voortaan hun handen wassen in bleekwater voordat ze de kraamafdeling opgaan. Het blijkt het ei van Columbus."

Semmelweis doet onderzoek op de twee verschillende kraamafdelingen van het ziekenhuis en ontdekt dat er minder sterfgevallen zijn op de plek waar gewone vroedvrouwen werken, dan op de academische afdeling waar de hoge heren medici studenten onderwijzen.

Op een dag snijdt een collega van hem in zijn vingers met een vuile scalpel en overlijdt aan de gevolgen van een ontsteking. De symptomen lijken als twee druppels water op de aandoening waar vrouwen aan doodgaan. Bingo, zegt Ignaz en hij eist dat de studenten voortaan hun handen wassen in bleekwater voordat ze de kraamafdeling opgaan. Het blijkt het ei van Columbus, het sterftecijfer daalt.

"Als je in de negentiende eeuw chirurg bent, trek je tijdens operaties je oudste kloffie aan."

Op de andere afdeling gaat men dapper door met de oude werkwijze en blijft de sterfte hoog. Het heeft te maken met traditie en trots. Als je in de negentiende eeuw chirurg bent, trek je tijdens operaties je oudste kloffie aan. Als je heel ervaren bent, zit zo'n vuil vod onder de pus en het bloed. Het wordt gezien als een statussymbool. Kom dan maar eens aan met de mededeling dat je je handen fris en fruitig moet wassen voordat je gaat lopen snijden.

Ignaz schrijft een boek over zijn ideeën, maar dat wordt een flop. Hij wordt er letterlijk gek van en scheldt zijn collega's uit voor rotte vis en moordenaars. De 'redder aller moeders' en de 'voorvader van de bacteriologie' sterft ontredderd in een krankzinnigengesticht. Pas later zal zijn werk worden erkend.

Denk dus aan hem als je straks weer televisiebeelden ziet van mensen in maanpakken met mondkapjes. En ga als de sodemieter je handen wassen. NU!