Welkom bij RTL Nieuws! Hier vind je voortaan al jouw RTL Z nieuws, actuele beurskoersen, nieuwsuitzendingen en meer.

Heb je nog vragen? Check onze FAQ.

×
Pieter Klein

De angst voor het zwartste scenario

07 april 2020 05:52

Ic-arts Diederik Gommers is ongewild een van de prominente gezichten van de Nederlandse coronacrisis geworden. Zijn optredens kenmerken zich door nuchterheid, compassie en bezorgdheid. Ik ben onder de indruk. Soms hoor je emotie. Zondagavond vertelde hij in Op1: "Ik heb heel wat traantjes gelaten de afgelopen week toen ik alleen in de auto zat." En: "Ik heb dit nog nooit meegemaakt." Zijn grootste vrees: het inktzwarte scenario.

Een paar dagen eerder, vrijdag, schetste hij bij Jinek de afschuwelijke afwegingen die de gezondheidszorg te wachten staat als de ic-capaciteit niet meer toereikend zou zijn. Als we over moeten gaan tot 'rantsoenering' van zorg. Als niet langer doorslaggevend is wat het beste is voor de individuele patiënt, maar als vanwege schaarste het motto wordt: hoe kunnen we de meeste mensen op een zo efficiënt mogelijke manier helpen?

Artsen die gedwongen worden God te spelen. Het beter te weten dan God – beslissen over wie nog recht op leven heeft.

Dus. Wie heeft de beste kansen om te overleven, om goed van de ic af te komen? Wie ontzeggen we dús de overlevingskans die artsen normaal wel zouden geven. Nog wranger: wie zou in het absolute crisisscenario alsnog van de ic worden gehaald? Niet te bevatten keuzes over leven en dood. Artsen die genoodzaakt worden in strijd met hun eigen beroepscodes te handelen. Artsen die gedwongen worden voor God te spelen. Het beter te weten dan God – beslissen over wie nog recht op leven heeft. En wie niet.

Gommers vertelde over zijn eigen vader, boven de tachtig. Hij zei zeker te weten dat zijn vader zijn eventuele plek op de ic met liefde zou afstaan aan een van zijn kleinkinderen. Omdat zijn vader zijn leven al geleefd heeft, omdat zijn kansen kleiner zijn, en omdat die kleinkinderen nog een heel leven voor hun hebben. De voorzitter van de vereniging van ic-artsen vertelde erbij dat hij met zijn vrouw ook al had besproken wat zijn keuze zou zijn als het met zijn gezondheid als gevolg van corona heel erg slecht zou gaan. Niet reanimeren dus. Geen plek op de ic.

Ik vrees dat velen ook angstig zijn geworden: is er nog wel een plek op de ic, als ík die nodig zou hebben?

Ik vermoed dat iedereen zich de afgelopen dagen en weken dit soort vragen heeft gesteld. Ik vrees dat velen ook angstig zijn geworden: is er nog wel een plek op de ic, als ík die nodig zou hebben? En: wat wil ik zelf als blijkt dat ik zeer ernstige klachten zou hebben? Wat te denken van al die mensen die tot de zogeheten 'risicogroepen' horen, afhankelijke mensen soms, met meer gezondheidsklachten – diabetes, of astma. Wat als het jouw geliefde, broer of zus, vader of vriend is?

De laatste cijfers duiden erop dat we hopelijk niet in deze nachtmerrie terecht komen. Het aantal opnamen op ic's en in ziekenhuizen vlakt af, het aantal besmettingen met het virus ook. Het aantal ic-bedden is in korte tijd op een krankzinnige manier uitgebreid. In alle discussies over die capaciteit voel je die diepe emotie. In godsnaam niet code rood, of code zwart. Tegelijk hebben we ook overal kunnen lezen en horen hoe er ook nu vormen van triage plaatsvinden; mensen níet opnemen vanwege de grote risico's, vanwege een gebrek aan een échte kans. Op basis van medische criteria. Dan maar liever de palliatieve zorg; een menswaardige begeleiding op weg naar het einde.

In een evaluatie kwam het hoge woord eruit – men wílde geen steun geven, omdat dat 'politiek onaantrekkelijk' werd geacht.

Bij mij gingen alarmbellen af toen ik de eerste versies van het 'draaiboek pandemie' van de vereniging van ic-artsen zag. Omdat daarin nadrukkelijk werd gesproken over een 'besluit' van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Díe moet beslissen over wanneer het crisisscenario in werking treedt en wanneer artsen moeten gaan handelen alsof het oorlog is, het individu ondergeschikt aan het systeem. Wanneer de noodtoestand daar is.

Ik herinnerde me de discussie van vroeger, rond de Mexicaanse griep. Toen probeerden artsen ook richtlijnen op te stellen voor een crisissituatie. En wilden daarvoor (politieke) steun. VWS wilde daar niet aan; het was aan de medische professionals, vond men. De politiek hoort niet op de stoel van de arts te gaan zitten. In een evaluatie kwam het hoge woord eruit – men wílde geen steun geven, omdat dat 'politiek onaantrekkelijk' werd geacht. Inderdaad – onaantrekkelijk. Het kwam toen niet zover, maar nu – mogelijk – wel.

En in die voorlaatste fase is '70 jaar' dus in beginsel een garantie op de dood.

Toen half het land applaudisseerde voor de zorgprofessionals, dacht ik na over deze vraag. Ze verdienen wél steun, als zij namens ons in de frontlinie staan. Het moet nú geregeld. Het ondenkbare moet gezegd, uitgesproken. De politiek ontweek de vraag weer. Ik stelde her en der vragen, maar kreeg (vrijwel) geen antwoord. Niet van het ministerie, niet van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), niet van betrokken medische organisaties. Ondertussen zei minister De Jonge vorige week in de Kamer: nee, leeftijd zal géén criterium zijn. Dat was op 1 april.

De tekst van het stenogram van dat debat was amper droog, toen donderdag bleek dat leeftijd in de laatste aanpassing van het draaiboek van de ic-artsen wél een criterium bleek. De taskforce van die club probeert alle stappen te faseren en inzichtelijk te maken als we tóch afkoersen op code zwart. En in die voorlaatste fase is '70 jaar' dus in beginsel een garantie op de dood. Net zoals alle mensen met een kwetsbaarheidsscore (frailty) van 5 of meer: ben je hulpbehoevend, kun je het niet alleen, zit je in een verpleeghuis? Kansloos.

Is het leven van Mark Rutte meer waard dan dat van de schoonmakers bij RTL?

Minister De Jonge zei vorige week dat bij begreep dat artsen 'ruggensteun' willen. Ook omdat er een tuchtrechtelijk aspect is: ga je artsen aanpakken die in een noodsituatie niet anders kunnen dan een oorlogslogica volgen? De minister beloofde absolute transparantie. Omdat we dit 'samen' moeten doen. Zijn inspectie (de IGJ) overlegt nu met artsenorganisatie KNMG en de Federatie van Medisch Specialisten over een protocol voor 'code zwart', over de ethische aspecten, die buiten het medische domein liggen. Dat komt – na overleg met andere partijen - eind deze week, 'tenzij omstandigheden ons dwingen eerder tot publicatie over te gaan'.

Ik hoop dat we dat afschuwelijke protocol nooit nodig hebben. En ik hoop ook dat de overheid onze artsen niet in de steek laat. Alles aan een protocol wekt weerzin: wordt het loting? First come, first serve? Zijn sommige mensen belangrijker dan anderen? Is het leven van Mark Rutte meer waard dan dat van de schoonmakers bij RTL?

Kies voor een kind. Kies voor het leven van mijn kind.

Lieve artsen, ik hecht aan het leven. Ik wil mijn kinderen verder volwassen zien worden en, hopelijk, ooit genieten van hún kinderen. Ik wil nog zoveel zien en zoveel ervaren. Vergeet m'n - soms deprimerende - columns. Maar als u voor de keus zou komen te staan: nee, geen reanimatie, dank u. Is er absolute schaarste aan ic-bedden? Kies voor een kind. Kies voor het leven van mijn kind. Of de kinderen van mijn buren. Of de kinderen van Diederik Gommers.

Kies voor de toekomst. Kies, ook al is het met de rug tegen de muur. Laten we afspreken om niet bang te zijn. Het goede te doen. Het minst slechte. Als God zou bestaan, zou ik bidden dat het niet nodig zal zijn. Omdat ik niet in God geloof, wens ik u toe dat u de kwaliteit van een rechtvaardige God heeft.

God, mocht u wel bestaan, alstublieft: 'erbarme dich'.