Jos Heymans

Rutte-3 kraakt en piept maar valt niet om

07 maart 2020 07:48

Het is de normale gang van zaken: in het laatste regeringsjaar nemen de irritaties in kabinet en coalitiepartijen snel toe. Bewindspersonen raken op elkaar uitgekeken, fracties idem dito. Er wordt een dringend beroep op iedereen gedaan om de ergernissen binnenskamers te houden om een crisis te voorkomen. Nog een jaartje zullen ze het vol moeten houden, met vallen en opstaan, met kritiek slikken en irritaties uit de weg gaan.

"Het lukt kennelijk niet meer de ergernissen in eigen kring te houden."

Het roezemoest op het Binnenhof al weken over de slechte verstandhouding. Maar sinds deze week komen bewindslieden en Kamerleden openlijk naar buiten met hun kritiek. Weliswaar op basis van anonimiteit, want anders zijn ze hun baantje kwijt, maar het lukt kennelijk niet meer de ergernissen in eigen kring te houden.

Minister Carola Schouten ligt onder vuur over de aanpak van de stikstofcrisis, staatssecretaris Barbara Visser heeft het verbruid door de manier waarop ze de Zeeuwen de marinierskazerne ontnam en het wordt minister Ank Bijleveld kwalijk genomen dat zij geen hand uitstak toen haar staatssecretaris onder vuur lag. Bijleveld lag toch al niet lekker door haar voorgangster Jeanine Hennis de schuld te geven van het verzwijgen van het dodelijke bombardement in Syrië. In de Tweede Kamer is het niet veel beter.

"Sterker, hele bevolkingsgroepen zijn boos: boeren, bouwers, leerkrachten, zorgverleners en niet te vergeten de Zeeuwen."

Rutte-3 zal niet de geschiedenis ingaan als een fenomenaal goed kabinet. Het gaat economisch zeer voorspoedig, begrotingstekorten behoren tot het verleden, maar de waardering voor het kabinet ontbreekt. Sterker, hele bevolkingsgroepen zijn boos: boeren, bouwers, leerkrachten, zorgverleners en niet te vergeten de Zeeuwen. In het kabinet zijn relatief veel bewindslieden beschadigd geraakt. Naast Ank Bijleveld en Barbara Visser zijn dat Stef Blok (foute opmerking over Suriname) en Ankie Broekers-Knol (die grote moeite heeft het migratiebeleid in goede banen te leiden). Eerder moesten Halbe Zijlstra, Mark Harbers en Menno Snel het veld ruimen; hun geloofwaardigheid had een te forse deuk opgelopen. De nieuwe bewindslieden op Financiën, Hans Vijlbrief en Alexandra van Huffelen, vragen zich al na vier weken af waaraan ze begonnen zijn, zo groot is de puinhoop op hun ministerie. 

Toch is de verwachting dat het kabinet de rit, die eindigt op 17 maart van het volgend jaar, uitzit. De coalitiefracties kunnen ook niet anders. Ze zitten niet te wachten op vervroegde verkiezingen, zijn er niet klaar voor. Er zijn nog geen verkiezingsprogramma’s en er is nog geen enkele lijsttrekker aangewezen of gekozen. De VVD zal Mark Rutte wel weer op het schild heffen en Gert-Jan Segers lijkt ook geen concurrentie te duchten bij de ChristenUnie, maar bij CDA en D66 is het nog volstrekt onduidelijk wie de politiek leider moet worden.

"Ook het leidingloze D66 is nog lang niet klaar voor verkiezingen. Wordt het een strijd tussen Sigrid Kaag en Kajsa Ollongren?"

Het CDA is er niet eens uit of er een lijsttrekkersverkiezing moet komen. Kanshebber Hugo de Jonge wil het niet, maar dat heeft wellicht te maken met zijn inschatting van zijn kansen. Hij wijst naar de dramatische gebeurtenissen bij de PvdA, waar Lodewijk Asscher en Diederik Samsom elkaar de tent uit joegen en de kiezers de partij massaal in de steek lieten. Maar hij vergeet dat het CDA in 2012 een nagenoeg vlekkeloze lijsttrekkersstrijd meemaakte, waaruit Sybrand Buma als winnaar tevoorschijn kwam.

Ook het leidingloze D66 is nog lang niet klaar voor verkiezingen. Wordt het een strijd tussen Sigrid Kaag en Kajsa Ollongren? Of mag Rob Jetten als relatieve buitenstaander toch de kar gaan trekken? Of dringt Jan Paternotte zich misschien ook nog op? De partijleiding is er nog niet uit en de achterban is zeer verdeeld. De uiterste datum waarop kandidaten zich kunnen melden, is verplaatst van 1 juni naar 1 september dit jaar; dat zal niet zonder reden zijn.

"Eerst orde op zaken stellen in de eigen club en dan eens kijken of een nieuwe regeerperiode van dezelfde combinatie van partijen erin zit."

De oppositie lijkt wél klaar voor nieuwe verkiezingen; 50PLUS heeft als eerste partij al een lijsttrekker (Henk Krol) en PvdA en GroenLinks werken aan een stembusakkoord dat de twee partijen volgens peilingen gezamenlijk 41 zetels kan opleveren en waardoor zij mogelijk het voortouw mogen nemen bij de formatie. 

De coalitiepartijen zijn nog lang niet zover. Eerst orde op zaken stellen in de eigen club en dan eens kijken of een nieuwe regeerperiode van dezelfde combinatie van partijen erin zit. Alleen al daarom zijn vervroegde verkiezingen niet gewenst en zullen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie de boel moeten zien te rekken tot volgend voorjaar.