Jos Heymans

Sorrycultuur: beloven, belazeren, maar blijven

22 februari 2020 06:21

Het werd donderdag zelfs Kamervoorzitter Arib te gortig. Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie had in het debat over de verhuizing van de marinierskazerne te vaak haar excuses aangeboden. Daar werd Arib wat ongemakkelijk van – houd het zakelijk, sneerde zij. Dat was geen verzoek, maar een opdracht.

De publieke tribune in de vergaderzaal, gevuld met zwaar teleurgestelde Zeeuwen die al acht jaar dachten dat de nieuwe marinierskazerne in Vlissingen zou komen, telde negentien keer 'sorry' van de VVD-bewindsvrouw omdat de kazerne toch ergens anders heen gaat. Dat wist Visser al een tijdje, maar ze ontkende dat stellig tegenover de Zeeuwen toen ze daar een halfjaar geleden naar vroegen. "Ik heb het bij mezelf gehouden", zei de staatssecretaris in haar bekentenis. In gewoon Nederlands heet dat liegen.

"Staatssecretaris Barbara Visser kreeg de hele Kamer over zich heen, maar weigert het pluche van Defensie te verlaten."

Beloven, belazeren, maar blijven. Dat is in drie woorden de geschiedenis van de marinierskazerne. Haar voorganger, CDA-minister Hans Hillen, had de Zeeuwen de kazerne beloofd; Visser ging door gebrek aan draagvlak stiekem op zoek naar een andere locatie en zweeg daarover tegen Zeeland en het parlement, kreeg vervolgens de hele Kamer over zich heen met een pijnlijke motie van afkeuring van de SGP, maar weigert het pluche van Defensie te verlaten, haar ooit aangeboden door partijgenoot Mark Rutte.

Dit is de sorrycultuur ten voeten uit. Volgens het woordenboek is dat 'een cultuur waarin mensen, meestal politici, geneigd zijn hun excuses aan te bieden voor door hen gemaakte fouten, maar hieraan vervolgens geen consequenties verbinden, bijvoorbeeld door af te treden of ontslag te nemen, en hiermee in feite geen verantwoordelijkheid nemen voor de gemaakte fouten'. Het woord stond in januari 2000 voor het eerst in het Leidsch Dagblad; eerder heette het sorrydemocratie, een term die door SP'er Jan Marijnissen in 1997 werd gebezigd om de voortdurende excuses van de bewindslieden van Paars-2 te hekelen.

"Niet elke bewindspersoon die onder vuur ligt, hoeft meteen te vertrekken. Maar het beeld is ontstaan dat je het wel redt als je sorry zegt."

Sorry zeggen is in de praktijk kennelijk voldoende om te blijven zitten. Nu hoeft niet elke bewindspersoon die onder vuur ligt meteen te vertrekken – dat hangt sterk af van de impact van de gemaakte fouten – maar het beeld is ontstaan dat je het wel redt als je sorry zegt. De uitslag van de stemming, 63 vóór afkeuring, 67 tegen, bevestigt dat beeld.

De motie van afkeuring die de SGP indiende, is weliswaar minder vergaand dan een motie van wantrouwen (afkeuring richt zich op het beleid, wantrouwen op de persoon), maar is een forse reprimande die de staatssecretaris zich ter harte moet nemen. Zeker als de gezagsgetrouwe SGP zo'n motie indient, wat zelden gebeurt. 50PLUS-voorman Henk Krol wees daar op; een motie van de SGP is volgens hem veel erger dan van welke partij ook. Maar hij vergat gemakshalve dat de SGP, opgericht in Middelburg (!), een hechte Zeeuwse aanhang heeft. Dat speelt mee.

"De kazerne gaat naar Apeldoorn, al was het maar om een leegloop van mariniers te voorkomen."

De motie heeft het niet gehaald, maar vóór de stemming had Visser al aangegeven niet te willen opstappen. Een zeer grote minderheid keurt jouw beleid af en dat doet je niets? Sorry zeggen en gewoon doorgaan, is dat de reactie? De portefeuille van een staatssecretaris van Defensie (materieel, personeel) is politiek niet erg gevoelig, de meeste partijen maken zich er zelden druk om. Juist dan is het veelzeggend als de Kamer zich van links tot rechts boos maakt, ook al leidt dat niet tot het aannemen van moties. 

De fout herstellen kan niet. De kazerne gaat naar Apeldoorn, al was het maar om een leegloop van mariniers te voorkomen. Daarmee kan ook de Tweede Kamer leven. Zeeland wordt gecompenseerd voor het afblazen van de kazerne. Of het genoeg zal zijn, moet blijken.

De staatssecretaris zegt lessen te trekken uit de onfortuinlijke gebeurtenis. Maar dat bijna de helft van de Kamer haar beleid op dit punt afkeurt, zet haar niet aan het denken: ze gaat door. Je zou je toch minstens moeten afvragen of je nog wel gewenst bent.