Pieter Klein

De zaak Geert W.

28 januari 2020 06:01

Het is bijna zes jaar na de 'minder-Marokkanen'-uitspraken van PVV-leider Geert Wilders, in de verkiezingscampagne voor de gemeenteraad in 2014. Het is ruim drie jaar na de veroordeling wegens groepsbelediging en aanzetten tot discriminatie. Het is ruim anderhalf jaar nadat RTL Nieuws voor het eerst vragen stelde over ambtelijke en politieke beïnvloeding van dit strafproces – en daarna in procedures op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) structureel het bos in werd gestuurd.

De zaak-Wilders nadert een ontknoping; in februari wordt de behandeling van het hoger beroep voor het Gerechtshof hervat. Dan moeten de resultaten bekend zijn van het onderzoek dat minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) heeft laten instellen door forensisch accountants van Deloitte. Naar álle stukken binnen zijn ministerie en naar álle contacten van ambtenaren met het Openbaar Ministerie (OM). Begin februari moet Grapperhaus – in opdracht van de rechtbank Midden-Nederland – ook alsnog een fatsoenlijk besluit nemen op basis van de Wob-procedure van RTL Nieuws. Over álle documenten dus die te maken hebben met de zaak Geert W.

Ik neem aan dat er geen verborgen mapjes op digitale servers staan onder het trefwoord 'politieke beïnvloeding'.

Ik heb geen flauw idee of er nog meer opduikt wat het daglicht niet kan verdragen. Ik neem aan dat er geen verborgen mapjes op digitale servers staan onder het trefwoord ‘politieke beïnvloeding’. Ik weet niet of er meer papieren sporen zijn, over overleg, over afstemming. We zullen zien. Het viel me begin december op dat het OM heel stellig was in een aanvullend proces-verbaal, dat de advocaten-generaal moesten maken in opdracht van het Hof. Eigen onderzoek binnen het OM wees uit dat er 'niets' was gevonden dat duidde op ambtelijke of politieke bemoeienis. Dat niets was vet onderstreept. (Wat verder opviel was dat van niet alle betrokkenen informatie nog traceerbaar was).

Uit datzelfde proces-verbaal bleek tegelijk dat toenmalig minister Ivo Opstelten (VVD) zich hoogstpersoonlijk had bemoeid met het persbericht over de aankondiging van de strafvervolging. Er mocht per se in de communicatie niet één persbericht worden uitgegeven, waarin tegelijk het sepot in de kwestie-Samsom en de kwestie-Spekman werd aangekondigd. De PvdA-politici die zich in het verleden negatief uitlieten over Marokkanen, maar niet werden vervolgd. Willekeur, heeft de verdediging steeds gezegd. De inmenging van Opstelten in de communicatie duidt in ieder geval op bemoeienis met de processtrategie.

Het probleem is dat ministerie en OM zichzelf in de voet hebben geschoten door niet de (hele) waarheid te vertellen.

Is daarmee aangetoond dat Opstelten – die de uitspraken van Wilders in 2014 kwalificeerde als 'walgelijk' – zich daadwerkelijk heeft bemoeid met de vervolgingsbeslissing? Nee. Er is geen bewijs dat hij vooraf inderdaad tegen de baas van het College van procureurs-generaal met die zware basstem heeft gezegd: "Me dunkt dat het bepaald onfortuinlijk zou zijn als ik in de positie zou komen te verkeren dat ik van mijn wettelijke bevoegdheden gebruik zou moeten maken." Tot dusver wordt dit ontkend. Ministerie en OM hebben tot dusver steeds gezegd dat het OM 'zelfstandig' tot het besluit is gekomen om Wilders te vervolgen.

Het probleem is dat ministerie en OM zichzelf in de voet hebben geschoten door niet de (hele) waarheid te vertellen. Om het geheugen even op te frissen: in eerste aanleg én in hoger beroep werd glashard ontkend dat er überhaupt enige vorm van overleg tussen de minister (of zijn ambtenaren) en het OM was geweest. Het werd zwart op wit beweerd in een officieel proces-verbaal. Vervolgens bleek dat er wel degelijk overleg was geweest. Allereerst over het aangiftetraject tegen Wilders. En vervolgens – nadat Opstelten en andere sleutelspelers achter gesloten deuren waren gehoord en zeiden van niets te weten – bleek dat op aandringen van de minister wél een apart overleg plaatsvond over de zaak-W, eind september 2014. Met de hoogste baas van het OM.

Het verhield zich slecht tot de rode letters, waarmee Opstelten op een ambtelijke nota schreef: 'Bespreken'.

Het OM benadrukte dat dit overleg plaatsvond ná de vervolgingsbeslissing van begin september. Dat de minister slechts was geïnformeerd. Dat het eenrichtingsverkeer was. Het verhield zich slecht tot de rode letters, waarmee Opstelten op een ambtelijke nota schreef: 'Bespreken'. Wat viel er dan nog te bespreken? Ik geloofde er helemaal weinig meer van toen RTL Nieuws onthulde dat – voorafgaand aan dat ene overleg – ambtenaren druk uitoefenden op het OM. Dat vonden ze te soft. Ze wilden Wilders keihard aanpakken en droegen juridische argumenten aan om er met gestrekt been in te gaan. Zou dat op 25 september niet zijn besproken?

Ik schreef al eerder over een explosief detail in deze kwestie: dezelfde ambtenaren drongen erop aan om Wilders niet alleen te vervolgen voor zijn 'minder-Marokkanen'-uitspraak op de verkiezingsavond van 19 maart 2014, maar ook voor soortgelijke uitspraken op 12 maart, een week ervoor. Weliswaar waren die softer, maar het leek de ambtenaren beter die uitspraak mee te nemen, om de kans op een veroordeling zo groot mogelijk te maken. Volstrekt ongepast en ongekend – maar aldus geschiedde. Ook in hoger beroep.

Er bestaat een concept-ambtsbericht van de zaaksofficieren van juni 2014, dat 'altijd een concept zou blijven'. Wat erin staat, weten we niet, want het is niet openbaar.

Er bestaat een concept-ambtsbericht van de zaaksofficieren van juni 2014, dat 'altijd een concept zou blijven'. Wat erin staat, weten we niet, want het is niet openbaar. Ik denk dat in dat stuk het voorgenomen sepot staat voor de 12de maart. En dat we het daarom niet mogen weten. Dat hierover op heel hoog niveau overleg is gevoerd – tot en met het College van PG’s, dat de kwestie in begin augustus 2014 besprak. Het verslag van die bijeenkomst is tot dusver ook geheim.

Wat mij ook intrigeert is het interne advies van de eigen discriminatie-experts van het OM. Ook dat stuk is nog geheim, maar we kennen de strekking inmiddels. Het Landelijk Expertisecentrum Discriminatie (LECD) betwijfelde op basis van vaste jurisprudentie en criteria of Wilders vervolgd moest worden vanwege z’n minder-Marokkanen op 19 maart. Omdat de retorische trucs (het scanderen), slechts 'licht versterkend' waren, de uitspraken 'niet onnodig grievend' en in lijn met eerdere politieke uitspraken. Mag dit hele stuk document eindelijk openbaar?

Ja, ik weet, ik schreef ooit zelf een pittige column namens de hoofdredactie van RTL Nieuws onder het motto 'Geert, ga je schamen'.

Ja, ik weet – er was veel ophef. Er waren duizenden aangiften. Ja, ik weet, ik schreef ooit zelf een pittige column namens de hoofdredactie van RTL Nieuws onder het motto 'Geert, ga je schamen'. En nee, ik ben nooit voorstander geweest van strafvervolging. Vanwege de vrijheid van meningsuiting – zeker als het om een volksvertegenwoordiger gaat. Ik kijk dus wellicht met een bevooroordeelde blik naar het hele proces. En vind dat het alleen al vanwege de pogingen tot beïnvloeding moet worden gestaakt.

Naast die evidente schending van de trias politica, vind ik de 'groupthink' binnen de top van het OM – en kennelijk binnen het ministerie – beangstigend. Samsom – tuurlijk niet vervolgen. Spekman. Idem. Wilders, túúrlijk wel. Er was een breed gedeeld gevoel dat grenzen overschreden waren door Wilders. Vond men. Blijkt ook uit wat sleutelspelers in hun besloten verhoren bij het Hof zeiden.

Een gelijkgestemde elite die meende dat - vanwege de rechtsvorming - een al jaren ernstig bedreigd politicus een toontje lager moest zingen.

Zeldzaam eensgezind, die ambtenaren en de top van OM. De opvatting van eigen juridisch experts negerend. Een half woord moet genoeg zijn geweest.

Een gelijkgestemde elite die meende dat - vanwege de rechtsvorming - een al jaren ernstig bedreigd politicus een toontje lager moest zingen. Veroordeeld moest worden. Op de golven van tijdgeest en emotie en maatschappelijke verontwaardiging. Ik vraag me oprecht bezorgd af: als dit proces niet eindigt in niet-ontvankelijkheid of sowieso in vrijspraak, hoe zal de geschiedenis dan later oordelen?