Jos Heymans

Twee man op de Belastingdienst, het werd tijd

18 januari 2020 06:25

Na het aftreden van D66'er Menno Snel als staatssecretaris van Financiën was er geen enkele haast. Minister Wopke Hoekstra zou de portefeuille waarnemen en Rob Jetten ging op zoek naar een nieuw bewindspersoon. En dat ging echt op z'n elfendertigst; eerst moesten de feestdagen worden gevierd. Pas deze week, bijna vier weken na de val, bogen de coalitiepartijen zich voor het eerst serieus over de opvolging.

Het overleg leidde tot een verrassende ontknoping: er komen twee opvolgers voor de opgestapte staatssecretaris. Waar Snel in zijn eentje verantwoordelijk was voor zowel het innen als het uitgeven van belastinggeld, wordt nu een scheiding aangebracht. Geld ophalen aan de ene en geld uitgeven aan de andere kant vereisen kennelijk zulke specifieke kwaliteiten, dat die niet door één en dezelfde organisatie kunnen worden uitgevoerd.

De uitkomst was het alternatief van een eerste optie, die ervan uitging dat Hoekstra het werk tot het einde van de kabinetsperiode zou blijven doen. De minister was in de ogen van D66 voortvarend van start gegaan, dat maakte hem geschikt, en de suggestie van Jetten kon bovendien rekenen op de instemming van VVD en ChristenUnie. Maar Hoekstra had er geen trek in; hij had het als minister al druk genoeg.

"Weekers, Wiebes en Snel: drie totaal verschillende types die op Financiën in de problemen kwamen."

Dat bracht D66, die zich als behartiger van de post als eerste verantwoordelijk voelde om met een oplossing te komen, bij het voorstel voor twee staatssecretarissen. In de kabinetsformatie van 2017 was al geconstateerd dat één staatssecretaris op Financiën een behoorlijk zware klus heeft te doen. Voorgangers van Snel waren gesneuveld of bijna gesneuveld. VVD'er Frans Weekers moest aftreden vanwege problemen rond het uitbetalen van toeslagen; zijn opvolger Eric Wiebes overleefde ternauwernood eenzelfde lot dankzij de verkiezingen en zijn benoeming tot minister van Economische Zaken.

Weekers, Wiebes en Snel: drie totaal verschillende types die op Financiën in de problemen kwamen. Dat lag dus kennelijk niet aan de mensen, maar meer aan de zwaarte van de portefeuille. Twee staatssecretarissen zou dan een oplossing kunnen zijn.

D66 zou graag de Belastingdienst doen. De plannen tot hervorming en vereenvoudiging van het belastingstelsel en de aanpak van belastingontwijking spraken de partij al bij de formatie aan. Voor de tweede staatssecretaris voor Toeslagen en Douane dacht D66, wederom met instemming van VVD en ChristenUnie, aan Kamerlid Pieter Omtzigt. Die had zich immers in de toeslagenaffaire bewezen als een zeer betrokken en bewogen politicus.

"Het inzicht van nu had bij realisering drie jaar geleden een hoop ellende kunnen voorkomen."

Bronnen binnen D66 benadrukken dat het voorstel Omtzigt te vragen bloedserieus was, echt geen wraak voor wat de CDA'er met zijn kritische houding hun Menno Snel allemaal had aangedaan. Maar CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma voelde zich overvallen door het voorstel en wilde er absoluut niet aan. Geen CDA'er op zo'n gevaarlijke post. Ook Klaas Dijkhoff gaf niet thuis, toen vervolgens de VVD werd benaderd om de tweede staatssecretaris te leveren. Het wordt dus noodgedwongen weer iemand van D66.

Dat wordt nog een hele zoektocht voor de sociaal-liberalen. In 2017 kon met moeite de partijloze Snel bereid worden gevonden (ook om lid te worden van D66). Het rijtje kanshebbers om de twee posten te vervullen, is hetzelfde als toen. Met bovenaan oud-wethouder Udo Kock van Amsterdam, Francine Giskes van de Algemene Rekenkamer en financieel woordvoerder van de fractie, Steven van Weyenberg. Destijds vielen zij om uiteenlopende redenen af.

In 2017 werd het grote afbreukrisico voor een staatssecretaris op Financiën al onderkend en deden al suggesties de ronde om naast de minister nog eens twee bewindslieden op dat departement te zetten. Het inzicht van nu had bij realisering drie jaar geleden een hoop ellende kunnen voorkomen: dan waren mogelijk veel minder ouders in grote financiële problemen gekomen en was Menno Snel wellicht een smadelijke politieke afgang bespaard gebleven.

Maar verstand komt nu eenmaal met de jaren.

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.