Jeroen Akkermans

PS752 en MH17: Buigen of Barsten

13 januari 2020 06:00

Je kunt erop wachten in oorlogstijd: na een oorlogsmisdaad volgt de ontkenning. 176 burgers worden uit de lucht geschoten en geen dader knippert met zijn ogen. Oorlogsmisdadigers bekennen nooit. Laf. Sinds MH17 weet elke Nederlander ervan.

Zo ben ik in eerste instantie mijn column begonnen over vlucht PS752 in Iran. Maar nadat de Iraanse autoriteiten mijn cynisme hebben gelogenstraft kan ik opnieuw beginnen. Bij deze.

Want drie dagen na het neerstorten van het vliegtuig biedt Iran de nabestaanden alsnog medeleven en excuses aan voor het per ongeluk neerhalen van vlucht PS752. De verantwoordelijke man aan het hoofd van de 'Luchtruimdivisie van de Revolutionaire Garde', Ali Hajizadeh, beweert dat hij het niet meer zag zitten toen hij hoorde van de vergissing: "Ik wou dat ik dood was." Iran kan niet leven met de fout, maar nog minder met de leugen.

Terug naar de eerste nieuwsberichten over vlucht PS752. Aanvankelijk ontkennen de Iraanse autoriteiten alles. Het hoofd van de Iraanse luchtmacht noemt het neerhalen van het burgertoestel zelfs 'wetenschappelijk onmogelijk'. De officiële ontkenning uit Teheran is het sein om twijfel te zaaien. Haast is geboden als je liegt dat je barst. Vlak na een oorlogsmisdaad zijn twijfelzaaiers en hun handlangers in het voordeel omdat waarheidsvinding door kogels, chaos en rouw (nog) niet plaatsvindt. Op een plaats delict die is afgesloten van de buitenwereld hebben daders vrij spel. Er worden bulldozers bij de wrakstukken van het Oekraïense vliegtuig gesignaleerd. Het wissen van sporen is begonnen. Zal het dan toch een technisch mankement geweest zijn?

"In Teheran moeten ze met de minuut zenuwachtiger zijn geworden. De dader bezwijkt onder de druk en bekent alsnog."

Dan melden de Amerikanen zich. Ze hebben op hun waarschuwingssysteem gezien dat er een radar is ingeschakeld en raketten zijn afgevuurd. Het Amerikaanse bewijsmateriaal blijft achter gesloten deuren. Maar de onderzoekers van Bellingcat werken in het openbaar. Online foto's duiden op resten van een Russische luchtafweerraket. Videobeelden van een raket kunnen zelfs worden toegeschreven aan het tijdstip en de locatie van vlucht PS752. Knap werk. De ontkenning ontpopt zich als een leugen.  

De twijfelzaaiers bijten van zich af. Online foto's en video's worden afgedaan als nep of dubieus en de Amerikanen wordt verweten dat ze hun infrarood bewijzen niet publiceren. Maar in Teheran moeten ze met de minuut zenuwachtiger zijn geworden. De dader bezwijkt onder de druk en bekent alsnog.

Mohammed Fazeli, professor in de sociologie in Teheran, denkt dat de leugen over de toedracht de Iraanse autoriteiten verscheurd zou hebben. "Als er geen bekentenis was gevolgd, zouden het hoofd van de burgerluchtvaart en de regeringswoordvoerder niet in de ontkenning hebben kunnen volharden." Verrassende uitleg in een religieuze onrechtstaat waar waarheidsvinding met één gebaar kan worden doodgedrukt.     

Onverwacht volgt er geen MH17-scenario: Bellingcat-baas Eliot Higgins twittert dat zijn onderzoeksplatform zonder bekentenis van Iran jaren bezig was geweest met de 'bewoners van Samenzweringsland'. Hij weet waarover hij praat. Gedegen onderzoek van het Joint Investigation Team en Bellingcat heeft de betrokkenheid van Rusland bij het neerhalen van MH17 aangetoond. Maar het Kremlin ontkent met als gevolg dat wilde speculaties over de toedracht de ronde blijven doen.

"De Russische ambassade in Canada twittert na de bekentenis van Iran nog maar eens een reminder over MH17 de wereld in"

Het is een kwestie van buigen of barsten omtrent de toedracht van oorlogsmisdaden. Iran buigt na drie dagen en erkent alsnog dat het vlucht PS752 heeft neergeschoten. Rusland daarentegen fabriceert in 2014 vier dagen na het neerhalen van MH17 een persconferentie vol leugens. Deze zijn inmiddels één voor één achterhaald, maar tot op de dag van vandaag houdt het Kremlin zijn onschuld vol.

De Russische ambassade in Canada twittert na de bekentenis van Iran nog maar eens een reminder over MH17 de wereld in: "Ondanks onweerlegbare technische bewijzen en de door Rusland vrijgegeven geheime documenten, gaan 'onafhankelijke en eerlijke' westerse media door met dit verhaal vol van leugens en hatelijke retoriek. Zwak en onverantwoordelijk."

MH17 is natuurlijk geen uitzondering. Liegen over oorlogsmisdaden is een patroon, zeker in het Kremlin.

"Misschien kunnen we maar beter ophouden over mensenrechten aan het front."

Rusland ontkent bijvoorbeeld al ruim 11 jaar van hoog tot laag de verantwoordelijkheid voor het afvuren van een Iskander-raket met clusterbomlading op het centrale plein in een ontruimde stad in Georgië. Op 12 augustus 2008 komen RTL Nieuws-cameraman Stan Storimans en elf burgers om in een orkaan van duizenden clusterbomkogeltjes. Ik kom er lichtgewond vanaf.

De oorlogsmisdaad is door drie beveiligingscamera's vastgelegd, er bestaan foto's en video's van de Russische raket op de plaats delict, er is forensisch materiaal achterhaald van de Iskander-raket en de clustermunitie. Alleen de Russische strijdkrachten beschikken in 2008 over de moderne Iskander-raket. Alles wijst in de richting van één dader maar zonder bekentenis blijft enige vorm van gerechtigheid een wonder. Als zelfs een goed gedocumenteerde oorlogsmisdaad als deze niet tot een veroordeling leidt, komt de geloofwaardigheid van de internationale rechtsorde in het gedrang. Misschien kunnen we maar beter ophouden over mensenrechten aan het front.

"Er is geen scheurtje te bekennen in de Russische ontkenningsstrategie. Of toch wel?"

Ja, we procederen met de Georgische nabestaanden tegen Rusland bij het Hof van de Mensenrechten in Straatsburg. Maar een vonnis is tot dusverre uitgebleven. De lange baan betekent dat de officiële ontkenning van Rusland al elf jaar niet formeel is uitgedaagd. In feite mag het Kremlin al die tijd ongehinderd volhouden dat de onderzoekers liegen dat ze barsten. Wie durft nog vol te houden dat het niet loont om oorlogsmisdaden te ontkennen? Elke oorlogsmisdadiger kent het antwoord. Probeer dat maar eens aan een nabestaande uit te leggen.

Er is geen scheurtje te bekennen in de Russische ontkenningsstrategie. Of toch wel?

De hoofdredactrice van de Russische staatszender Russia Today, Margarita Simonjan, twittert haar waardering voor de oorlogsmisdadigers in Iran omdat ze het neerhalen van vlucht PS752 in tweede instantie toch bekennen. Ze ziet liever de reactie van een 'kerel' dan die van 'een land dat zich verplicht voelt om hard te ontkennen, nooit iets op te biechten of excuses aan te bieden'. Opmerkelijk voor een hoofdredactrice van een volgzame Russische staatszender.

Als je het mij vraagt, schuilt er in het Kremlin een lafaard.