Jos Heymans

Puzzelen onder de kerstboom

21 december 2019 06:00

Het was deze week van de dodelijk vermoeide gezichten van de Kamerleden af te lezen, het immense verlangen naar het kerstreces. Eindelijk rust na de hectische weken die de laatste vergadermaand van het jaar traditioneel kenmerken. De irritaties lopen op, zowel binnen als buiten de coalitie, bewindslieden liggen onder vuur, in de Kamer loopt het gezeur over reiskosten en wachtgeld op en boeren, bouwers, onderwijzers en zorgmedewerkers weten de weg naar het Binnenhof te vinden om hun grieven te spuien. Dan is drie weken reces wel een lekker vooruitzicht.

Zeker voor D66 dat met het min of meer gedwongen vertrek van staatssecretaris Menno Snel van Financiën een annus horribilis afsluit. Er kwam deze keer geen motie van wantrouwen aan te pas, want Snel had zelf donders goed in de gaten dat hij de steun van de meerderheid van de Kamer verloren had en koos eieren voor zijn geld door zelf af te treden. Pijnlijk voor D66, dat het sinds het vertrek van Alexander Pechtold toch al niet goed doet. Sinds de verkiezingen van 2017, toen D66 nog goed was voor 19 zetels, gaat het bergafwaarts. De partij houdt deze maand nog een schamele 12 zetels in de peilingen over.

'Weinig mensen zullen trek hebben om de baas te spelen over die vreselijke Belastingdienst, die niet alleen Snel in problemen bracht.'

D66 wilde Snel coûte que coûte behouden en ergerde zich mateloos aan de aanvallen van CDA-prominent Pieter Omtzigt. Als die het in zijn hoofd haalde om de geliefde staatssecretaris ten val te brengen, nou, dan kon D66 dat ook doen met Ank Bijleveld, de CDA-minister van Defensie. Toen Snel aan een zijden draadje hing, stond D66 vooraan om Bijleveld opnieuw naar de Kamer te roepen voor het volgende hoofdstuk in de gebrekkige informatievoorziening over het bombardement in Irak. Het was rancune, niets anders dan dat.

Naast het vertrek van Snel en de slechte peilingen wordt het 'verschrikkelijke jaar' verder gekenmerkt door de ziekte van minister Kajsa Ollongren waardoor zij tenminste twee maanden is uitgeschakeld, de door haar concurrenten met grote argwaan bekeken opkomst van minister Sigrid Kaag – inmiddels gestegen naar de derde plaats op de lijst van populaire bewindslieden – die zich warm lijkt te lopen voor het lijsttrekkerschap en de moeizame pogingen van fractievoorzitter Rob Jetten om zijn aanzien wat op te krikken. Maar het afdoen van de bril en de vele tv-optredens (van Beau tot Jinek en Pauw, van 5 Uur Live tot het Sinterklaasfeest van de publieke omroep) mogen vooralsnog niet baten.

Jetten moet in het kerstreces op zoek naar een nieuwe staatssecretaris voor Financiën. Dat zal niet makkelijk zijn. Weinig mensen zullen trek hebben om de baas te spelen over die vreselijke Belastingdienst, die niet alleen Snel in problemen bracht maar al eerder een einde maakte aan de politieke carrière van VVD’er Frans Weekers. Alleen Eric Wiebes, ook VVD, kon ontsnappen aan deze eigenzinnige ambtenaren door zijn overgang naar het ministerie van Economische Zaken.

'Hij moest nog wel even lid worden van D66 dat in eigen gelederen niemand voor de baan had kunnen vinden. En dat lijkt zich opnieuw voor te doen.'

In 2017 was het al een hele klus om de post in te vullen. Dankzij Wouter Koolmees die Snel nog kende van zijn tijd op Financiën, kon hij worden gestrikt als staatssecretaris. Hij moest nog wel even lid worden van D66 dat in eigen gelederen niemand voor de baan had kunnen vinden. En dat lijkt zich opnieuw voor te doen. Meest genoemde kandidaat is Udo Kock, voormalig locoburgemeester en wethouder Financiën van Amsterdam. Hij trad drie maanden geleden af omdat hij geen steun kreeg voor zijn plan om het Afval Energie Bedrijf te privatiseren.

Kocks naam kwam twee jaar geleden ook al voor op het lijstje van kandidaatbewindslieden van D66. Hij zou toen hebben bedankt voor de eer. Dat deed ook Hans Vijlbrief, destijds topambtenaar op Financiën. Of een van beide heren nu wél beschikbaar is, is nog maar de vraag. De functie is er de laatste twee jaar niet leuker op geworden. Dat wordt voor Jetten puzzelen onder de kerstboom.

In uiterste nood zou D66 kunnen overwegen de portefeuille aan een andere partij te gunnen in ruil voor een ander staatssecretariaatschap. Maar geen enkele coalitiepartner staat te springen om de Belastingdienst in haar huidige vorm over te nemen. Bovendien zou dan een zittende staatssecretaris van een andere partij plaats moeten maken voor een D66'er. Daar zit ook niemand op te wachten.