Jaap van Deurzen

Een alles verpletterend meesterwerk

22 december 2019 07:51

Het scheelde weinig of ik had mijn zoons Tim en Bob onterfd. Niet dat ze daar wakker van liggen, want er valt niets te halen, maar toch. De blagen vertelden me dat ze als fervent filmliefhebbers nog nooit de film Apocalypse Now hadden gezien. Ik stond paf en vroeg me af waar het fout is gegaan bij hun cinematografische opvoeding.

De Amerikaanse filmregisseur Francis Ford Coppola maakte namelijk het meest magistrale, hallucinerende, canoniserende, alles verpletterende, machtig mooie, meeslepende meesterwerk over de Vietnamoorlog ooit. U heeft het al door, hè? Ik ben een bewonderaar.

De Vietnamoorlog duurde van 1955 tot 1975 en wordt in de film noch verheerlijkt, noch vervloekt. De nadruk ligt op de mensonterende, absurde oorlogswaanzin. Heb ik mijn kroost destijds willen beschermen tegen het krankzinnige geweld? Koos ik uit louter vaderliefde voor Bambi boven bommen? Maakte ik me daarmee schuldig aan culturele diefstal?

"Nog nooit klonk het nachtmerrie-achtige geklap van een zwerm gevechtshelikopters zo mooi."

In plaats van onterving besluit ik het boetekleed aan te trekken. Ik sleur ze alsnog aan hun oortjes het filmtheater in. Op zich is dat een prestatie, want het jongste kreng tikt twee meter aan. We gaan naar de première van Francis Ford Coppola's derde variant van Apocalypse Now, de 'final cut', met verbeterde kleur-en geluidstechnieken.

Nog nooit klonk het vertraagde, nachtmerrieachtige geklap van een zwerm gevechtshelikopters zo mooi. Nog nooit hoorden we het hypnotiserende geluid van Wagners Walküre-thema zo indringend uit de luidsprekers van een helikopter komen. "Wagner scares the shit out of the slopes. My boys love it", brult luitenant-kolonel Bill Kilgore (Robert Duvall) boven het geraas uit. Vrij vertaald: "Als ze Wagner horen, schijten ze in de heuvels van angst in hun broek. Mijn jongens vinden het fantastisch!"

Het helikoptergeluid gaat naadloos over in het gezoef van de ventilatorbladen in de troosteloze hotelkamer van kapitein Willard. Die staat zich strontlazarus te zuipen en vecht in karatehouding tegen onzichtbare demonen, maar vooral tegen zichzelf. Het gevecht culmineert in een geweldige klap tegen een spiegel, waarbij hij zich blesseert. Alleen voor deze fenomenale openingsscène zou je de film al moeten gaan zien. Hoofdrolspeler Martin Sheen is tijdens de opname stomdronken aan het improviseren. Coppola laat hem begaan.

"De wordingsgeschiedenis van de film is al even legendarisch als de film zelf. Alles gaat fout."

Het verhaal, dat losjes gebaseerd is op Joseph Conrads boek Heart of Darkness, gaat over de missie die kapitein Willard moet uitvoeren achter vijandige linies. Diep in de jungle heeft de briljante Amerikaanse kolonel Kurtz een mini-koninkrijk gesticht en heerst daar over leven en dood. Volgens de legerleiding is hij volkomen van het pad af en moet hij worden gestopt. Acteur Marlon Brando speelt als Kurtz misschien wel de meest monumentale bijrol in de filmhistorie.

De wordingsgeschiedenis van de film is al even legendarisch als de film zelf. Alles gaat fout. De opnames worden eindeloos vertraagd, zeker als Martin Sheen een hartaanval krijgt. Het budget wordt grotesk overschreden, maar Coppola houdt vol en creëert een meesterwerk. Zijn film is wel werk in uitvoering, want hij blijft sleutelen. In 2001 verschijnt de uitgebreide Redux-versie die vijftig minuten langer is. En nu is daar dan de 'final cut'. Volgens de 80-jarige regisseur zou dit de definitieve versie moeten zijn, maar met hem weet je het nooit.

De staalblauwe ogen van zoon senior lijken aan het filmdoek vastgelijmd. Soms glijdt een bewonderende glimlach over de lippen van junior, die fotograaf is en smult van de schitterende shots van cameraman Vittorio Storaro. Bij vrouwlief Blond biggelen de tranen over de wangen, maar ja, dat gebeurde ook bij Bambi. Bij het verlaten van de bioscoop knielen mijn filmminnende mannetjes voor me en kussen mijn ringloze ringvinger en fluisteren: "Dank je vadertje! Mijn god, de horror, de horror..."