Jeroen Akkermans

Thuis aan het oorlogsfront in Oost-Oekraïne

18 november 2019 08:58

Het dak aan de Sportstraat in Avdiivka verklapt wanneer de oorlog is afgelopen in Oost-Oekraïne. De 73-jarige bewoonster Ljoebov leeft al vijf jaar bovenop het front. Haar huisje ligt midden in de schootslinie. Ljoebov woont onder een geïmproviseerd, lekkend dak in een snikhete woonkamer met de televisie permanent ingeschakeld op het geschal van Kanaal 1. Alleen de Russische televisie is in het noordelijke frontgebied te ontvangen. In de keuken pruttelt vies water op de stoof. Ljoebov weigert te vertrekken. "Waar moet ik heen?"

 

Avdiivka is een stad die toevallig net aan de Oekraïnse kant van de strijd is gevallen. In de zomer van 2014 kwamen 'gewapende kerels uit Donetsk' ineens de dienst uitmaken. Na een week heeft het Oekraïnse leger de gewapende separatisten er weer uitgegooid. Sindsdien is het oorlog. Vlakbij de Sportstraat ligt de luchthaven van Donetsk, voor militairen van groot strategisch belang. Vijf jaar lang hebben wederzijdse beschietingen in de oren van Ljoebov gebulderd. Ze hoort slecht. Van het vliegveld is al lang niets meer over. Sinds 2015 wappert de vlag van de separatisten op de puinhopen.

De intensiteit van de artillerie-explosies is de laatste maanden duidelijk afgenomen. Ljoebov weet waar ze over praat. 'Hiii. Boem!' Ze doet vrolijk het geluid van granaatinslagen na terwijl ze de schuilkelder in haar tuintje laat zien. In het hoekje waar ze 's nachts met de buurvrouw heeft geslapen staan nu potten met ingemaakte groenten. "We hebben hier al twee jaar niet meer hoeven slapen." Ook de tanks in de buurt heeft ze al tijden niet in beweging zien komen. Ze vertelt het met de routine van een commandant.

'Hiii. Boem!' Ze doet vrolijk het geluid van granaatinslagen na terwijl ze de schuilkelder in haar tuintje laat zien.

Ljoebov staat aan de kant van Oekraïne: "Ik ben een patriot." Van de separatisten moet ze niets hebben. "Die moeten keihard worden aangepakt, daar moet je niet bescheiden over doen." Maar met een simpele optelsom ben je er niet in oorlogstijd. Overleven is optellen, delen en worteltrekken. De uitkomst klopt alleen vandaag, morgen ligt alles anders. Linies kunnen schuiven dus de vijand van vandaag kan morgen zomaar voor de deur staan. Ze heeft persoonlijk niets tegen Poetin. Hij komt zo 'rustig' over op het scherm in de huiskamer. "Iemand met kennis van zaken."

Plotseling valt haar zoon de woning binnen. Hij heeft een getekend gezicht. Het loopje van Aleks verraadt een slok teveel van de buurman. Alleen over het Russische leger is hij duidelijk. "Ik heb nooit bewijs gezien dat het leger zich bemoeit met de oorlog."

Moeder en zoon hebben hun portie gehad. Aleks heeft zijn vrouw verloren. Bij de bushalte werd ze op weg naar haar werk getroffen door een granaatscherf. Ljoebov moest krijsen toen haar kleindochter fluisterde wat er was gebeurd. "Ik was buiten zinnen." Haar schoondochter was 40 jaar en moest razendsnel, zonder plechtigheid begraven worden vanwege aanhoudende beschietingen. Ze zijn nooit bij het graf geweest omdat de begraafplaats nog steeds in een mijnenveld ligt.

Ook de begrafenis van haar zus voelt als een open wond. Ljoedmilla kwam door de oorlog aan de andere kant van het front terecht, waar ze woonde. Na haar plotselinge dood bleek het voor Ljoebov onmogelijk om op tijd de juiste grensdocumenten te krijgen. Ze kon de begrafenis wel vergeten. Sindsdien durft ze niet meer af te reizen naar de overkant om eindelijk afscheid te nemen van haar zus.

Elke drie maanden stuurt de miljardair een voedselpakket naar bewoners aan weerszijde van het front.

Ze haat de grens. Ljoebov hoont het gerucht weg dat er een muur aan het front komt te staan om de vrede in beton te gieten. Zoiets hoort ze in Avdiivka. "Zijn ze nou helemaal gek geworden?" Ze koestert een vrijheid die moeilijk voor te stellen is. Elke maand trekt ze met haar bankpas een luttel pensioen uit de muur. Ze kan ervan rondkomen, mede dankzij de oligarch Achmetov. Elke drie maanden stuurt de miljardair een voedselpakket naar bewoners aan weerszijde van het front. Ook op het pak meel staat de naam van de gulle gever. Ondanks de oorlog ziet ze geen schaarste: "We hebben echt alles hier!"

Ondanks een datum voor nieuwe vredesbesprekingen is ze niet optimistisch gestemd. De nieuwe dakplaten blijven al tijden voor het huis liggen. De hele Sportstraat heeft het materiaal cadeau gekregen om de stukgeschoten daken te repareren. De buren hebben het dak meteen gerepareerd. Te vroeg naar later zou blijken want er volgden telkens nieuwe beschietingen. Nee, Ljoebov laat het dak pas repareren als ze er gerust op is dat de oorlog echt is afgelopen. "Het is nu nog te vroeg om mijn zoon Aleks de ladder op te sturen."