Jos Heymans

Autoloze zondag

09 november 2019 06:00

De hele week gonzen ideeën over maatregelen die het kabinet zou moeten nemen om de uitstoot van stikstof tegen te gaan. Een daarvan is de herinvoering van de autoloze zondag, zoals sommige kranten suggereren. Maar als je je oor bij de fracties te luister legt – en dan met name bij de coalitie – dan lijkt er weinig steun voor de autoloze zondag. Gelukkig maar: het zet volgens deskundigen nauwelijks zoden aan de dijk.

In 1973 was de autoloze zondag ook al geen succes, hoewel ik er bijzondere herinneringen aan heb. Als regionaal sportjournalist bij Dagblad Het Binnenhof - de krant is allang ter ziele - beschikte ik net als een beperkt aantal andere Nederlanders over een ontheffing: ik mocht gewoon rijden op de autoloze zondag! Een voorrecht dat maar weinigen was gegeven.

Wie was die idioot die ging rijden op die eerste autoloze zondag? Wijsvingers wezen naar het eigen voorhoofd

Er waren wel restricties aan de vergunning verbonden. Zo mocht ik alleen maar rijden tussen twee exact aangegeven tijdstippen, in mijn geval tussen elf uur ’s ochtends en zeven uur ’s avonds. Bovendien had de overheid die de vergunningen verstrekte, exact bepaald welke route ik mocht rijden. Week ik daarvan af, dan wachtte me een forse boete.

Het was een buitengewoon spannend moment, toen ik om exact 11 uur de deur achter me dichttrok en in mijn Citroën Dyane, een tweedehandsje, stapte. Ik startte de auto en binnen enkele seconden stoven mijn buren naar het raam. Wie was die idioot die ging rijden op die eerste autoloze zondag? Wijsvingers wezen naar het eigen voorhoofd - de opgestoken middelvinger was toen nog niet populair – om uiting te geven aan het misbaar over mijn asociale gedrag. Vriendelijk zwaaien maakte de buren alleen maar woedender.

De benzine ging op de bon, de autoloze zondag moest het verbruik drastisch verminderen. Het werd een fiasco.

De rit naar het sportveld verliep moeizaam. Ik kon niet zoals gedacht doorgassen bij afwezigheid van ander gemotoriseerd verkeer. De route was ongekend gevaarlijk door fietsers, rolschaatsers en spelende kinderen die gretig gebruik maakten van de weggedeelten die normaal alleen voor gemotoriseerd verkeer toegankelijk waren. Bovendien duurde de rit veel langer dan verwacht, omdat ik over een afstand van vijftien kilometer zes keer werd aangehouden om de ontheffing te tonen. En ook al voldeed ik volledig aan de voorwaarden, de agenten meenden dat ik ook had kunnen fietsen.

Het was geen succes, die autoloze zondagen. Het kabinet-Den Uyl voerde de maatregel in omdat Nederland na het uitbreken van de Jom Kipoeroorlog geen olie meer kreeg van Arabische landen die in gevecht waren met Israël. De benzine ging op de bon, de autoloze zondag moest het verbruik drastisch verminderen. Het werd een fiasco. De olietanks in de Rotterdamse haven waren tot de nok toe gevuld; de tankstations beschikten over zoveel benzine en diesel dat het bonnensysteem niet werkte. Je kon overal tanken; geen pomphouder vroeg om een bon.

Het is onmogelijk om de economie stil te leggen met een autoloze zondag, hoe graag de SGP dat misschien zou willen.

De waarschuwing van Joop den Uyl, die het volk op barse toon via de tv toesprak, maakte diepe indruk; het zou nooit meer worden zoals het was. Dat viel uiteindelijk mee; na tien weken behoorde de autoloze zondag al weer tot het verleden. Het had een enorme administratieve rompslomp veroorzaakt met benzinebonnen en ontheffingen, met extra inzet van politie om alles te controleren. Het kostte handenvol geld. En er werd geen kilometer minder door gereden; de zondagse uitstapjes werden verplaatst naar de zaterdag.

Een nieuwe autoloze zondag dreigt net als in ’73 een mislukking te worden. Er is op zondag veel meer verkeer dan destijds, toen Ikea in ons land nog niet bestond. Nu zijn nagenoeg alle winkels open, de bedrijvigheid draait ook op zondag als een tierelier. Het is onmogelijk om de economie stil te leggen met een autoloze zondag, hoe graag de SGP dat misschien zou willen. Bovendien helpt het niet. De uitstoot van stikstof wordt er niet minder door. Net als in ’73 verschuift de intensiteit van de zondag naar de zaterdag. Het levert geen spatje winst op.

En zoveel draagt het verkeer nu ook niet bij aan de stikstofuitstoot.