Jos Heymans

De EU is boos op ons

19 oktober 2019 06:48

Soms is Mark Rutte de held van Brussel; dan heeft hij weer succesvol geïntervenieerd als twee of meer landen met de koppen tegenover elkaar staan en is hij bij uitstek de geschikte kandidaat om voorzitter te worden van de club van regeringsleiders. Maar als Rutte zijn poot stijf houdt, tegen Duitsland en de meerderheid in dwars blijft liggen; dan krijgt hij ook de wind van voren.

Het gebeurde deze week tijdens de EU-top in Brussel. Alle aandacht ging uiteraard uit naar de brexitdeal, maar niet in Albanië en Noord-Macedonië. Die twee landen zitten al jaren in de wachtkamer in de hoop ooit EU-lid te worden. Noord-Macedonië liet zelfs zijn oorspronkelijke naam 'Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië' veranderen om Griekenland te paaien in te stemmen met het lidmaatschap. Tot dat moment stuitte elk Macedonisch verzoek op het veto van Athene.

"Zij menen – ten onrechte volgens de rest – dat de twee landen nog lang niet klaar zijn om lid te worden"

Deze keer zag het er allemaal veel rooskleuriger uit. De overgrote meerderheid van de EU steunt de aanvraag van Albanië en Noord-Macedonië. Vier landen vinden dat nog te vroeg: Frankrijk, Spanje, Nederland en Denemarken. Zij menen – ten onrechte volgens de rest – dat de twee landen nog lang niet klaar zijn om lid te worden. In die landen is de overheidscorruptie nog altijd groot, schiet het niet op met de bestrijding van de georganiseerde misdaad en is de rechtstaat nog lang niet op orde.

Het kwam de dwarsliggers te staan op een forse uitbrander van Donald Tusk, de voorzitter van de Raad van regeringsleiders. Geïrriteerd zei hij dat Albanië en Noord-Macedonië klaar zijn voor toetredingsonderhandelingen: "Ze hebben gedaan wat ze moesten doen en hebben het recht om vandaag nog met de onderhandelingen te beginnen. Helaas zijn een paar lidstaten nog niet zover. Persoonlijk vind ik dat verkeerd, maar ik zal geen verder commentaar geven. Wel roep ik onze Macedonische en Albanese vrienden op niet op te geven. Ik begrijp jullie frustratie ten volle, maar er komt een dag dat jullie volwaardig lid worden van de Europese Unie."

"Rutte koos uiteindelijk de kant van Frankrijk"

Rutte leek nog wel genegen om voor Noord-Macedonië met de hand over het hart te strijken, maar koos uiteindelijk de kant van Frankrijk die dat niet ziet zitten. Voor toetredingsonderhandelingen is unanimiteit vereist. Albanië lijkt helemaal kansloos, als we Rutte mogen geloven: onmogelijk, uitgesloten! Voor mei volgend jaar hoopt de EU wel een positief besluit over Albanië en Noord-Macedonië te kunnen nemen. Het wordt dan de vierde keer dat de regeringsleiders erover praten.

De voorstanders van het lidmaatschap willen dat uiteindelijk alle Balkanlanden lid worden van de EU. Met Servië en Montenegro zijn de toetredingsonderhandelingen al begonnen; Bosnië en Kosovo zijn voorlopig nog niet aan de beurt. De regeringsleiders zijn doodsbang dat deze kandidaat-lidstaten bij voortdurende weigering hun heil gaan zoeken bij buurlanden Rusland en Turkije of – nog erger – dat er een nieuwe oorlog op de Balkan uitbreekt. Aanwijzingen daarvoor zijn er overigens niet.

"Dat de landen nog lang niet klaar waren voor toetreding, corruptie de boventoon voerde; ach, dat zou vanzelf wel goedkomen"

Het Nederlands verzet heeft alles te maken met het verleden. Toenmalig premier Wim Kok was razend enthousiast over de toetreding van tien Oost-Europese landen na de val van de Muur. Het aantal lidstaten ging van 15 naar 25, het grondgebied groeide naar zo’n 4 miljoen km2, het inwonertal naar zo’n 500 miljoen. Zo groot was de Unie nog nooit geweest.

De euforie over de ineenstorting van het communisme overheerste alle tegenwerpingen. Dat de landen nog lang niet klaar waren voor toetreding, de rechtstaat nog nauwelijks functioneerde, corruptie de boventoon voerde; ach, dat zou vanzelf wel goedkomen. Noord-, West- en Zuid-Europa pompten honderden miljarden euro’s in de dankbare nieuwe lidstaten, maar de Unie werd er geen politieke en economische wereldmacht door. Integendeel, de EU is met 27 lidstaten nauwelijks bestuurbaar.

"De Europese Unie heeft nog nooit zoveel problemen gekend als nu"

Kijk naar landen als Polen en Hongarije, waar mensenrechten onvoldoende worden nageleefd, waar de scheiding van machten alleen op papier bestaat. Kijk naar Bulgarije en Roemenië waar corruptie nog altijd de boventoon voert. De Europese Unie heeft nog nooit zoveel problemen gekend als nu en dat heeft voor een belangrijk deel te maken met de niet te stuiten uitbreiding van de laatste 15 jaar.

Geen wonder dat Rutte op de rem trapt.