Jeroen Akkermans

Herdenken

07 oktober 2019 08:50

Het is mijn eerste bezoek aan Vijfhuizen, een dorpje vlakbij Schiphol. Ik had niet verwacht dat het hier zo druk op straat kon zijn. Auto's rijden in colonne naar de grootste stoffenbeurs van Nederland, 'Het Stoffen Spektakel'. Het is voordeeldag, maar ik kom voor het MH17-monument. En daar is niemand.

Het is een onzalige zondagmorgen, vol slagregens. Nu ik toch in de buurt ben wil ik de herdenkingsplek met eigen ogen zien. In de verte zie ik een vliegtuig uit de laaghangende bewolking te voorschijn komen. Dichtbij ruik ik kerosine. Bij het betreden van een groot grasveld met 298 boompjes en perken vol uitgebloeide zonnebloemen lever ik mijn kompas in. Ik dwaal over de velden, soms starend naar al die namen.

Het is geen kerkhof van slachtoffers en dit is in de verste verte niet de plek waar MH17 uit de lucht is geschoten.

Het herdenkingsoord ligt op een provisorische locatie. De nabijheid van het moment van afscheid op Schiphol is voor de nabestaanden doorslaggevend geweest in de bepaling van de locatie. Het is geen kerkhof van slachtoffers en dit is in de verste verte niet de plek waar MH17 uit de lucht is geschoten.

Ik ben meermaals in het gebied geweest waar MH17 terecht is gekomen, ruim 2500 kilometer verderop. Ik durfde toen niet aan namen te denken. Hier op het eenzame veld in Vijfhuizen sluit ik me af voor de resten van het vakantietoestel.

De grond heeft geen onheil op zich af zien komen, de boompjes zijn vers en het groene gras is niet in bloed gedrenkt. Op dit vlakke stuk Nederland voel je de vrede. Soms hangt een foto van het slachtoffer aan een boompje, veel vlinders ook, ik zie een Barca-sjaaltje. Indrukwekkend maar ook leeg. Vrij maar ook beklemmend.

Herinneringsoorden zijn goed voor mensen die erbij waren en voor diegenen die het niet hebben meegemaakt.

Het toeval wil dat ik eerder afgelopen week ook al op een herdenkingsplek was beland. Met Uwe keerde ik terug naar een stukje Muur in Midden-Duitsland. DDR-grenswachten hadden hier zijn schoolvriendje op de vlucht naar het westen doodgeschoten. De authenticiteit van de plek en het kunnen aanraken van de Muur hielpen Uwe met het besef van het noodlot.

Op de weg terug naar Berlijn stopte ik bij de voormalige grensovergang Helmstedt tussen het voormalige West- en Oost-Duitsland. Ik heb de DDR-grenswachten nooit met eigen ogen aan het werk gezien. De lantaarnpalen zijn hoger, de kantoortjes ruiken muffer en het wit van de buitenverf is grauwer dan ik mij had kunnen voorstellen. Herinneringsoorden zijn goed voor mensen die erbij waren en voor diegenen die het niet hebben meegemaakt. Het verleden is hier tastbaar gemaakt.

Vijfhuizen ontstond bij afwezigheid van een 'echte' herdenkingsplek.

Maar zelfs de tastbaarheid van het noodlot is de MH17-nabestaanden afgenomen. De grond waarover MH17 is neergestort is voor hen nog altijd ontoegankelijk oorlogsgebied. Vijfhuizen ontstond bij afwezigheid van een 'echte' herdenkingsplek. Er was grote behoefte aan een plek om  samen te komen ter herdenking van MH17 of juist om even helemaal alleen te zijn. Hoe dan ook, een alternatieve bestemming voor de verwerking.

Bij vertrek zie ik een bejaard paar uit de auto stappen. De man haalt een schepje en een plant uit de auto. Met een tegenspartelende paraplu in de telkens draaiende wind banen de nabestaanden zich maar weer een weg naar het monument, uit het zicht van het 'Stoffen Spektakel'.