Pieter Klein

Machtsmisbruik door een liegende landsadvocaat

24 september 2019 06:01

Vorige week sprak de koning in de troonrede over 'vertrouwen'. Over de ambitie te 'bouwen aan een samenleving waarin mensen zich zeker voelen en vertrouwen in de toekomst kunnen hebben, houden of herwinnen'. In die laatste formulering ligt besloten dat dit vertrouwen bij sommigen, vriendelijk gezegd, wankelt – of er zelfs al niet meer is.

Het vertrouwen zou gestut moeten worden door een 'sterke rechtsstaat', die beschermt tegen 'criminaliteit, willekeur en machtsmisbruik'. Over dat laatste woord wil ik het hebben: machtsmisbruik. In de context van één van de handhavings- en uitvoeringsorganisaties die de koning ook noemde: de Belastingdienst. Een van de organisaties waar 'de menselijke maat uit het zicht verdwijnt'.

Sommigen hebben het nog niet helemaal in de gaten, maar deze affaire besmet een reeks instituties, en legt betonrot bloot in het hart van onze democratische rechtsstaat.

Ik zal niet alles herhalen over de toeslagenaffaire waar Trouw en RTL Nieuws onderzoek naar deden. Die affaire waarbij de Belastingdienst / Toeslagen in 2014 onrechtmatig toeslagen voor kinderopvang stopzette. Honderden ouders in grote problemen bracht. Gesjoemel met gefabriceerd 'bewijsmateriaal'. Tweede nationaliteit verwerkt. Structureel stukken achtergehouden in rechtszaken. Een staat in een staat die illegaal handelde, en een goedwillende staatssecretaris die wegzinkt in een moeras van onwaarachtigheid.

In deze zaak viel de term al eerder: machtsmisbruik. Daar kwam het jarenlang procederen tegen goedwillende ouders op neer. Tegen beter weten in gezinnen kapotmaken. Iedere vorm van redelijkheid uit het oog verliezen. Tegen de wet handelen. De beuk erin, op basis van 'partiële waarneming'. Sommige mensen hebben het nog steeds niet helemaal in de gaten, maar deze affaire besmet een reeks instituties en legt betonrot bloot in het hart van onze democratische rechtsstaat.

Een spilfiguur hierin is de landsadvocaat. Het kantoor Pels Rijcken, dat voor vorstelijke uurtarieven opdraaft als vuilnisman van onze overheid – en die rol met verve vervult.

Een spilfiguur hierin is de landsadvocaat. Het kantoor Pels Rijcken, dat voor vorstelijke uurtarieven opdraaft als vuilnisman van onze overheid – en die rol met verve vervult. Natuurlijk, ook de staat heeft een goede advocaat nodig, en een advocaat kan niet aangewreven worden wat z’n cliënt allemaal uitspookt. Maar, maar, maar… Ik zal je niet vermoeien met alle doofpotten waarin we de landsadvocaat tegenkomen – ik beperk het nu even tot deze zaak, rond de Belastingdienst. En één specifiek gastouderbureau in Eindhoven, waarmee deze affaire begon: de 'casus' CAF 11 Hawaï.

De man achter dit bureau vecht al jaren om zijn naam gezuiverd te krijgen. Zijn vrouw, een advocate, staat tientallen gedupeerde ouders bij. Voor hun cliënten gloort nu hoop: na jaren wanhoop worden ze eindelijk gehoord. Na het advies van de commissie-Donner kunnen deze ouders hoogstwaarschijnlijk rekenen op een schadevergoeding. Staatssecretaris Snel (Financiën) zei al dat het 'onvoorstelbaar' is als dit niet de uitkomst is.

Ik heb me verdiept in de civiele procedure van dit bureau en wat ik aantrof is niet misselijk. Een landsadvocaat die liegt dat het gedrukt staat.

Hetzelfde ministerie toont een dikke middelvinger naar het gastouderbureau. Dat kapot ging omdat de klanten geen toeslagen meer kregen, maar juist grote terugvorderingen – en dus uiteindelijk geen gebruik meer konden maken van opvang.  Op basis van ondeugdelijk, onzorgvuldig en onrechtmatig onderzoek en overheidshandelen. Wat zegt de Belastingdienst tegen dat bureau? Niets mee te maken, wij aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid, laat staan dat we een schadevergoeding overwegen.

Ik heb me verdiept in de civiele procedure van dit bureau en wat ik aantrof is niet misselijk. Een landsadvocaat die liegt dat het gedrukt staat. Het staat zwart op wit, in een officieel proces-verbaal. Samen met juristen van de Belastingdienst. In een eerdere column stipte ik al aan dat de landsadvocaat in juni 2018 – tijdens de procedure – beschikte over stukken die níemand kende (en die later vertrouwelijk naar de Kamer zouden gaan).

Wat de landsadvocaat ook verzweeg, was de expliciete doelstelling van het CAF-project: het aanpakken van 'facilitators' was juist het beleid, om dit soort bureaus 'zo vroeg mogelijk te stoppen'.

Wat bleek uit die stukken, waarvan we nu grotendeels gelakte versies kennen? Dat het bureau in een CAF-onderzoek officieel was aangemerkt als verdachte 'facilitator'. Als organisator van misbruik. Die moest worden aangepakt. Wegens 'vermoedens van fraude'. Die vermoedens waren bij elkaar gefabriceerde nonsens, zo onthulden we eerder dit jaar.

Wat de landsadvocaat ook verzweeg, was de expliciete doelstelling van het CAF-project: het aanpakken van 'facilitators' was juist het beleid, om dit soort bureaus 'zo vroeg mogelijk te stoppen'. Tegelijk werden ouders aangepakt. Blij dat ze waren met deze 'van droom naar daad'-benadering: “Het effect is hoe dan ook aanzienlijk", aldus een evaluatie voor het Management Team Fraude.

 

De landsadvocaat liegt veelvuldig, tijdens de zitting op 13 november 2018. "Ik bestrijd dat er zaken zijn achtergehouden."

De landsadvocaat liegt veelvuldig, tijdens de zitting op 13 november 2018. Namens de Staat der Nederlanden. Nee hoor, er was wat toezicht jegens ouders en helemaal 'geen fraude-onderzoek'. "Er is geen sprake geweest van een actie om (…) lam te leggen." En: "Het gaat er niet om dat (…) kaltgestellt moest worden." Het wordt nog veel gekker als de verdediging dankzij een klokkenluider citeert uit een intern, vertrouwelijk stuk. Dan klaagt de landsadvocaat: "Ik verzet me daartegen, want ik kan me daartegen niet verweren." En: "Ik bestrijd dat er zaken zijn achtergehouden." (Lees hier zelf het proces-verbaal).

Het machtsmisbruik wordt nog manifester als je je realiseert dat die landsadvocaat in juni en november 2018 beschikte over álle stukken in dit CAF-dossier. En álles achterhield voor de tegenpartij én de rechter. (Zie antwoord 35 van de staatssecretaris op vrijdag – Snel snapt dus wat hier gaande was). Op zitting beweerde de landsadvocaat doodleuk: "De Belastingdienst heeft alle stukken die voor de zaak van belang zijn in het geding gebracht."

De documenten werden door de landsadvocaat niet ingebracht, in flagrante strijd met alle beginselen van bestuur en rechtsregels. Equal arms.

Niet dus. Dit gaat dus om álle stukken die het betrokken bureau zelf niet had. Alles waartegen men zich al die jaren niet kon verweren – alles wat nauwkeurig weerlegd kon worden via hoor- en wederhoor. Ik snap nu pas echt waarom er destijds zo'n leugenachtige 'conclusie van antwoord' werd opgesteld: de landsadvocaat wist dat de zaak stonk, en loog eromheen.

De documenten werden door de landsadvocaat niet ingebracht, in flagrante strijd met alle beginselen van bestuur en rechtsregels. Equal arms, wat hoort in het civiel recht en in het bestuursrecht. Uit alles in deze procedure kun je afleiden dat de landsadvocaat exact wist wat-ie deed. Misbruik van macht, belemmering van een goede rechtsgang. Informatie verzwijgen. Niet zo gek dat het gastouderbureau in eerste aanleg de rechter niet meekreeg. Missie geslaagd. Het bureau kreeg achteraf een gelakte versie van stukken, in mei van dit jaar.

Hoe moeten we oordelen over een landsadvocaat die een dergelijke illegale opdracht uitvoert?

Een vraag die mij bezighoudt: wie gaf namens de Staat der Nederlanden opdracht tot dit machtsmisbruik, tot onjuiste voorlichting aan de rechter en tot deze belemmering van de rechtsgang? En: hoe moeten we oordelen over een landsadvocaat die een dergelijke illegale opdracht uitvoert?

Ik ben er klaar mee. Er is een grens aan wat te verdragen valt in onze democratische rechtsstaat. Met – alsnog – een faire schadevergoeding voor het bureau zijn we er nog lang niet. De rot moet uit het systeem.