Jos Heymans

Wachten, wachten, wachten: het feestje in de Ridderzaal

17 september 2019 18:05

Het was er in mijn leven als actief politiek verslaggever van RTL Nieuws nooit van gekomen om de Verenigde Vergadering der Staten-Generaal op Prinsjesdag in de Ridderzaal bij te wonen. Daar was nooit tijd voor; er moesten interviews worden gedraaid, filmpjes worden gemaakt en er moest uitleg worden gegeven bij de plannen van het kabinet.

Nu, als columnist, hoef ik me niet meer bezig te houden met de actualiteit van de dag. Nu was er alle tijd om met op zak de uitnodiging van mr. dr. R. Nehmelman, Griffier van de Verenigde Vergadering, naar de Ridderzaal te gaan en plaats te nemen op de publieke tribune. Dat is een bijzondere gewaarwording. Voorafgaand aan de troonrede gebeurt er van alles waar je als tv-kijker geen weet van hebt. Terwijl Eerste en Tweede Kamerleden en hun genodigden binnendruppelen, kijkt de rest van Nederland naar het fraai uitgedoste volk langs de route van de koninklijke rijtoer. Ooit stond ik daar ook, in 1961 op het Lange Voorhout, meegesleurd door een zeer Oranjegezinde tante. Dat was goed voor mijn ontwikkeling, zei ze.

"Er wordt gezwaaid, gedag gezegd, gezoend en er worden vooral selfies gemaakt met de troon op de achtergrond."

Veel mensen zien Prinsjesdag als een Oranjefeest, wat het niet is. Het beeld wordt in stand gehouden door slimme ondernemers die oranje prullaria aan de man brengen. Zelfs een oud-minister werkt eraan mee: Roger van Boxtel, nu de baas van de NS, laat kartonnen kronen in goudkleur uitdelen aan de reizigers, met daarop het logo van de NS. Maar Prinsjesdag is de officiële opening van een nieuw parlementair jaar, waar het kabinet zijn al dagen eerder uitgelekte plannen ontvouwt en waarbij de koning als voorlezer van de troonrede een zeer bescheiden rol speelt.

Een dik uur voordat de koning uit paleis Noordeinde vertrekt, zitten de meeste genodigden al in de zaal. Er wordt gezwaaid, gedag gezegd, gezoend en er worden vooral selfies gemaakt met de troon op de achtergrond. Thierry Baudet en zijn vroegere FvD-vriend Henk Otten staan op nog geen drie meter van elkaar, maar willen dat niet weten. Otten richt zijn aandacht volledig op Henk Krol; Baudet dolt wat met zijn verloofde. Het wachten is op de koning: heeft hij wel of niet zijn baard afgeschoren? Buiten de Ridderzaal heeft iedereen dat al gezien; binnen weten we nog van niets, er staan geen tv's.

De Hoge Colleges van Staat (zoals de Raad van State en de Rekenkamer) en het kabinet komen als laatste binnen, keurig in een rij. Het protocol schrijft kennelijk voor dat die leden eerst de voorzitter gedag moeten zeggen, want ze maken een omweg voordat ze hun plaatsen innemen. De Ridderzaal is verder gevuld met genodigden van Kamerleden, met provinciale en lokale autoriteiten zoals Commissarissen van de Koning en burgemeesters, en met diplomaten. De laatste groep mag om onduidelijke redenen als eerste de Ridderzaal verlaten; van de troonrede zullen de meesten weinig begrepen hebben.

"De troonrede duurt ongeveer een halfuur. Maar door de wachttijd zit je al snel twee uur opgesloten in de Ridderzaal."

Burgers zeggen op Twitter dat ze ook weleens de troonrede willen bijwonen, 'maar dat zal wel weer niet kunnen'. Oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas wijst ze de weg: u kunt een mailtje sturen naar de Eerste Kamer, maar besef dat het aantal plaatsen beperkt is. Op de publieke tribune is inderdaad maar ruimte voor een mannetje of tachtig. En het Residentieorkest, dat de muzikale omlijsting verzorgt, moet daar ook nog een plekje krijgen.

Voor Jan Anthonie Bruijn is het een spannende dag. Voor het eerst mag hij de Verenigde Vergadering leiden, nadat hij drie maanden geleden is gekozen tot voorzitter van de Eerste Kamer. Hij doet het met verve; ook al bestaat zo'n vergadering hoofdzakelijk uit huishoudelijke mededelingen: u moet gaan staan als de koning binnenkomt, foto's mogen alleen worden gemaakt door daartoe aangewezen persfotografen, mobiele telefoons moeten uit, en u mag de zaal pas verlaten als de rijstoet en de erewachten het Binnenhof hebben verlaten. En: wilt u niet bij de uitgang blijven staan, want dan kunnen de anderen er niet uit.

De troonrede duurt niet lang, ongeveer een halfuur. Maar door de vereiste vroege aanwezigheid en de wachttijd tot de koninklijke stoet weer vertrokken is, zit je al snel twee uur opgesloten in de Ridderzaal.

Volgend jaar maar weer achter de buis.