Olaf Koens

Als de raadsman voor de rechter staat

16 september 2019 06:03

Het Paleis van Justitie in Istanbul is het grootste gerechtsgebouw in Europa. Het is een vesting, een gigantisch marmeren complex dat als een onherroepelijk vonnis op een volkswijk is gebouwd. Het is een doolhof van roltrappen en gangen, van rechtszalen en dossierkamers.

Vorige week stond er een advocaat voor de rechter. Niet als raadsman, maar als verdachte. Ik ben naar de rechtbank gegaan omdat hij ook mijn advocaat is. Het is een tragische paradox – in een land waar de rechtspraak niet vrij is, kun je maar beter een advocaat in de arm nemen voor het geval je in de problemen komt.

Het Paleis van Justitie in Istanbul Het Paleis van Justitie in Istanbul

De advocaat stond terecht omdat hij in een interview in 2015 heeft gezegd dat de rechtspraak in Turkije niet vrij is. Een belediging, meent het Openbaar Ministerie. Al bijna vijf jaar hangt de aanklacht als het zwaard van Damocles boven zijn hoofd.

Aan het begin van de zitting staat hij op van het beklaagdenbankje. Hij staat met rechte rug, schraapt zijn keel. "Ik heb gezegd dat het juridische systeem niet vrij is. Dat zeg ik niet alleen, dat zeggen allerlei instituten en organisaties. Er zijn nu eenmaal problemen in dit land. […] Mijn daad kan geen misdaad zijn, geen belediging. Het is een constatering, desnoods een mening. Het is wat ik zelf denk, en ik denk dat nog steeds."

"Wanneer ze door de papieren bladert, likt ze om de vijf pagina’s aan haar duim." 

De rechter knikt instemmend. Ze bladert behendig door de tientallen pagina's in het dossier. Er zijn door de advocaat vergelijkbare zaken bijgevoegd, uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, er zijn voorbeelden gegeven waarin de Turkse minister van Justitie zelf zegt dat er problemen zijn met de onafhankelijkheid van de rechtspraak.

Ik kijk lang naar de rechter. Wanneer ze instemmend knikt, houdt ze haar ogen een tijd gesloten. Wanneer ze door de papieren bladert, likt ze om de vijf pagina's aan haar duim.

Aan de muur hangt een portret van Atatürk, in de hoek rechts staat een glimmende, gladgestreken Turkse vlag. Toch is het rommelig in de rechtszaal. Er liggen her en der plastic zakken, er staan flessen water op tafel.

Er zijn meer dan twintig mensen die het proces bijwonen. Mensen van het kantoor van de advocaat, waarnemers van Europese consulaten. Omdat er maar weinig ruimte is, schikt iedereen wat in. Sommige bezoekers mogen zitten op de plek van de aanklager. Die is er toch niet vandaag.

"Niemand hoeft te gaan zitten, de uitspraak is op een simpel A4'tje afgedrukt."

De advocaat krijgt het laatste woord. "Als we zeggen dat de rechtspraak onafhankelijk is, als we blijven doen alsof er niets aan de hand is, dan kunnen we niets veranderen in dit land. Ik heb gezegd wat ik heb gezegd, en dat vind ik nog steeds. De rechtspraak in Turkije is niet onafhankelijk. Dat is een waarheid zo groot als dit gerechtsgebouw."

De zitting wordt geschorst voor een rookpauze. Na een kwartier gaat de deur weer open. Niemand hoeft te gaan zitten, de uitspraak is op een simpel A4’tje afgedrukt. De advocaat krijgt vijf maanden voorwaardelijke celstraf opgelegd. Hij mag de komende vijf jaar niet nog eens zeggen dat de rechtspraak in Turkije niet vrij is.

Olaf Koens (1985) is correspondent voor RTL Nieuws in het Midden-Oosten. Na zijn studie filosofie ging hij in 2007 als correspondent aan de slag in Moskou om verslag te doen over Rusland en de voormalige Sovjet-Unie. In 2014 is hij door Villamedia uitgeroepen tot Journalist van het Jaar. Koens heeft ook boeken geschreven: 'Koorddansen in de Kaukasus' en 'Oorlog en Kermis'.