Jos Heymans

Opwinding over de peilingen

07 september 2019 06:00

Je denkt misschien dat er in twee maanden zomerreces weinig verandert in politiek Den Haag, maar daar denken de kiezers anders over. De eerste peilingen in de week dat de Tweede Kamer weer aan de slag is gegaan, laten een heel ander beeld zien dan vóór de zomervakantie. En zorgt voor opwinding op het Binnenhof. De PvdA is zomaar de tweede partij van het land geworden, Forum voor Democratie halveerde en de PVV krabbelde op uit het diepe dal waarin niet eens tien zetels konden worden behaald.

De Partij van de Arbeid had weliswaar bij de Europese verkiezingen in mei een knappe overwinning behaald - de partij werd plotsklaps de grootste - maar die zege werd volledig op het conto van Frans Timmermans geschreven. Hij was de enige echt bekende lijsttrekker van alle Nederlandse partijen en kreeg als 'Spitzenkandidat', die voorzitter van de Europese Commissie wilde worden, veel extra publiciteit. Daarna zou de PvdA wel weer terugvallen, was de verwachting. Een eenmalige oprisping, meer niet.

Maar zie, het is Lodewijk Asscher kennelijk vergeven dat hij zijn voorganger Diederik Samsom, die graag was doorgegaan, een mes in de rug stak. Samsom, de man die Asscher had groot gemaakt, naar Den Haag had gehaald en het vicepremierschap in de schoot had geworpen. Maar nu de partij bereid is om de coalitie aan een meerderheid in de Eerste Kamer te helpen, wordt dat door de kiezer kennelijk gewaardeerd. Van 12 naar 16 zetels in twee maanden tijd.

Het bevestigt dat partijen die het kabinet de helpende hand toesteken daarvoor worden beloond.

Dat is nog altijd ver achter de grootste, de VVD, die met 33 zetels weer terug is op het niveau van de verkiezingen van 2017. De liberalen staan op eenzame hoogte, zijn twee keer zo groot als de partij die op de tweede plek volgt. Dat is GroenLinks in de ene peiling en de PvdA in een andere. Het bevestigt dat partijen die het kabinet de helpende hand toesteken, politieke verantwoordelijkheid nemen, daarvoor worden beloond.

Volgens de verwachtingen is Forum voor Democratie afgestraft voor de voortdurende conflicten in de partij. Dat begon al in mei, bij de Europese verkiezingen, toen Forum zijn positie als grootste partij verloor en achter PvdA, VVD en CDA eindigde, op gelijke hoogte met GroenLinks. Het is daarna alleen maar verder bergafwaarts gegaan. In april was Forum nog goed voor 28 zetels, nu zijn het er elf.

Het lag voor de hand dat vooral PVV en VVD zouden profiteren van de leegloop bij Forum; daar kwamen de Forumkiezers hoofdzakelijk vandaan. De PVV, ver weggezakt, krijgt er vier zetels bij en is weer een middelgrote partij. Maar Wilders zal meer moeten doen om de teruggewonnen kiezers te behouden. Je wilt nu eenmaal niet afhankelijk zijn van het verlies van een andere partij. Dat is een kwetsbare positie. Als de rust bij Forum terugkeert, en daar lijkt het een beetje op, is de PVV opnieuw het eerste slachtoffer.

Gaat Rutte door bij de VVD? Mag Asscher nog een keer bij de PvdA of staat er een ander klaar in de coulissen?

Achter de VVD vechten veel partijen om de gunst van de kiezer. PvdA, CDA, GroenLinks, PVV en in iets mindere mate D66 willen de een na grootste worden, misschien wel de grootste. Het zal voor een belangrijk deel afhangen van de vraag wie de lijsttrekker wordt. Dat gaat sneller dan je denkt; over een jaar moeten de partijen een leider hebben. Gaat Rutte door bij de VVD? Mag Asscher nog een keer bij de PvdA of staat er een ander klaar in de coulissen?

GroenLinks lijkt nog wel een periode door te gaan met Jesse Klaver. Maar bij CDA en D66 is het voorlopig koffiedik kijken. Bij de christendemocraten lopen Hugo de Jonge en Wopke Hoekstra zich warm; het is een keus tussen een linkse of een rechtse koers. Mona Keijzer probeert zich tussen deze twee kanshebbers te wringen met haar voortdurende pleidooi voor een vrouwelijke lijsttrekker, waarmee ze zichzelf bedoelt. Ook bij D66 kan het nog alle kanten op met beoogde kandidaten als Rob Jetten, Sigrid Kaag en Kajsa Ollongren.

De opwinding over de peilingen is begrijpelijk in het net begonnen politiek jaar, waarin de partijen zich klaarstomen voor de verkiezingen in maart 2021. Het gaat sneller dan je denkt; nog maar 18 maanden, anderhalf jaar.