Jos Heymans

Wie is... De Overlever?

31 augustus 2019 07:30

Voor het eerst in de parlementaire geschiedenis heeft het kabinet een overlever aangesteld, een bewindspersoon die er op Prinsjesdag niet bij is in de Ridderzaal. Hij of zij wordt belast met het besturen van het land als het hele kabinet tijdens de troonrede om het leven komt, bijvoorbeeld door een aanslag of een ramp.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kabinet houdt tijdens Prinsjesdag 'designated survivor' achter de hand

De benoeming van een 'aangewezen overlever' hebben we te danken aan D66. Kamerlid Joost Sneller is fan van de Netflix-serie Designated Survivor, waarin een onbekende minister plotseling president van Amerika wordt, nadat de rest van de regering door een bomexplosie is gedood. In de VS bestaat het fenomeen echt, en het leek Sneller ook wel iets voor Nederland. Op Prinsjesdag is de Ridderzaal gevuld met leden van het kabinet, met parlementariërs uit de Eerste en Tweede Kamer, met leden van het Koninklijk Huis en andere hoogwaardigheidsbekleders. Zeg maar, heel bestuurlijk Nederland. Als dat wordt uitgeschakeld, hebben we een probleem.

"Sneller wil het landsbestuur niet overlaten aan een paar ambtenaren die niet democratisch gekozen zijn."

Echt? Dat is nog maar de vraag. Ook als er geen regering is, wordt Nederland bestuurd. Topambtenaren van het ministerie van Defensie nemen samen met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) de leiding over. Ook in het geval dat de koning en zijn naasten worden omgebracht, is er een regeling. Dan vervangt de vicevoorzitter van de Raad van State, D66'er Thom de Graaf, het staatshoofd, totdat een ander lid van de Oranjes wordt ingehuldigd.

Sneller wil het landsbestuur niet overlaten aan een paar ambtenaren die niet democratisch gekozen zijn, en het kabinet is het met hem eens. Daarom moet een politicus eindverantwoordelijk zijn. Alsof een bewindspersoon altijd een gekozen politicus is. Ferdinand Grapperhaus (Justitie), Hugo de Jonge (Volksgezondheid), Ank Bijleveld (Defensie) – om er maar een paar te noemen – zijn dat niet. Zij stonden niet op de kandidatenlijst van het CDA.

"Kopje koffie erbij en een tompouce. Hij weet dan snel genoeg of hij wel of niet de leiding over het land krijgt."

De aangewezen overlever wordt tijdens de ceremonie in de Ridderzaal ondergebracht op een geheime locatie, om logistieke redenen vermoedelijk niet al te ver van het regeringscentrum. Het zal wel een ministerie of een politiebureau zijn. Of gewoon op zijn of haar huisadres. De persoon kan de troonrede op televisie volgen, kopje koffie erbij en een oranje tompouce, en weet dan snel genoeg of hij wel of niet de leiding over het land krijgt.

Wat ook geheim is (en wat zo blijft als er niks vervelends gebeurt), is de naam van de aangewezen overlever. Dat is zinloos, want daar komen we toch wel achter. Het is een kwestie van opletten wie er in de Ridderzaal ontbreekt en dan afstrepen. Vaak is de minister van Buitenlandse Zaken afwezig, maar die zit dan bij de jaarvergadering van de VN in New York. Wie zonder opgave van redenen verstek laat gaan, is de overlever.

"Geheim houden is zinloos, we komen er toch wel achter."

Mark Rutte zal het niet zijn, dat zou opvallen. Ook de vicepremiers Hugo de Jonge (CDA), Kajsa Ollongren (D66) en Carola Schouten (CU) zijn, denk ik, vrijgeloot. Bovendien ligt het voor de hand dat de overlever een VVD'er is. De liberalen gaan er nooit mee akkoord dat de nieuwe premier in dit weliswaar theoretische, maar daarom niet minder dramatische geval, van een andere politieke kleur zal zijn.

Rutte liet gisteren tijdens zijn persconferentie doorschemeren dat de overlever een minister is. De staatssecretarissen van VVD-huize kunnen we dus vergeten. Blijven over Stef Blok (maar die is te druk in het buitenland), Cora van Nieuwenhuizen, Sander Dekker, Eric Wiebes en Bruno Bruins. Ik gok op de minst bekende van het vijftal: Bruno Bruins. In Amerika kiezen ze ook altijd een onbekende, wiens beleidsterrein zelden wordt genoemd in hún troonrede, de State of the Union.

"Ik gok op de minst bekende van het vijftal: Bruno Bruins. In Amerika kiezen ze ook altijd een onbekende."

Het zou handig zijn als ook de Tweede Kamer een overlever aanwijst, zoals Rutte al suggereerde. Dat zou dan bij voorkeur iemand van de oppositie moeten zijn. Want anders worden de debatten tussen de twee overlevers - de ene premier, de ander een volksvertegenwoordiger - wel erg saai worden.