Jos Heymans

Iedereen bedelt om de miljarden

24 augustus 2019 06:00

Of er daadwerkelijk een miljardenfonds komt om de economie op de been te houden in tijden van slecht weer, zoals De Telegraaf deze week uit bronnen hoorde, moet worden afgewacht. Het bericht wordt door niemand bevestigd, wat normaal is met uitgelekte plannen die pas op Prinsjesdag naar buiten horen te komen. Alle bewindspersonen hebben een slot op de mond, met voorop Mark Rutte en Wopke Hoekstra, de vermoedelijke architect van het plan. Lekken uit de Miljoenennota is ongeveer het ergste misdrijf dat een politicus kan begaan. Het kostte Paul Tang (PvdA) destijds het woordvoerderschap financiën, voor een maandje.

Het ontbreken van een bevestiging heeft wonderwel geen enkele invloed op de reacties op dat nieuws. Politici, journalisten, werkgevers, vakbondsleiders, lobbyisten; iedereen neemt klakkeloos aan dat het bericht klopt, bij gebrek aan een ontkenning. Maar als je als kabinet de geheimhouding huldigt, dan kun je niks bevestigen maar ook niks ontkennen. Geheim is geheim.

Ondanks de slogan die het tegendeel beweert, is geld lenen tegenwoordig gratis.

Het plan gaat om een fonds, waarin maximaal 50 miljard euro wordt gestort; het kan ook minder zijn. Het kabinet wil dat geld op de markt lenen, want ondanks de slogan die het tegendeel beweert, is geld lenen tegenwoordig gratis. Het ongelooflijk grote bedrag maakt iedereen hongerig. NS-baas Roger van Boxtel is de buit al aan het binnenharken. "Dat zou toch mooi zijn als het kabinet besluit tot fonds van miljarden voor onder andere infra en OV", twittert hij.

Omdat volgens de berichtgeving het geld vooral aan OV en infrastructuur ten goede zal komen, is een ware strijd losgebarsten onder lobbyisten; de een pleit voor realisering van de Lelylijn, een spoorverbinding tussen Lelystad en Groningen, waarvoor ook VNONCW-voorzitter Hans de Boer zich sterk maakt. De ander wil juist snellere spoorverbindingen van het achterland naar de Randstad.

In de politiek wil iedereen een greep in de kas doen om de eigen achterban te pleasen.

En nu we het toch over het noorden van het land hebben, Groningers claimen miljarden voor de provincie als compensatie voor het gasdrama en om te investeren in de regionale economie. Een mogelijke veerdienst van Schotland naar de Eemshaven, als de brexit een feit is, zou helpen. Maar dan moet er ook nog wel een spoorlijn bij om optimaal te profiteren van dit brexit-buitenkansje.

In de politiek wil iedereen een greep in de kas doen om de eigen achterban te pleasen. Kamerlid Henk Nijboer van de PvdA ziet het geld het liefst gaan naar onderwijs en woningbouw. Ook D66 zou een miljardeninvestering in het onderwijs toejuichen. 50PLUS-senator Martin van Rooijen is het van harte eens met een columnist die vaststelt dat er nu ook geld moet worden vrijgemaakt voor pensioenen en AOW. VVD'ers en CDA'ers willen wel wat meer geld voor Defensie.

Het fonds is bedoeld om in slechte tijden het hoofd boven water te houden, de werkgelegenheid op peil te houden met grote projecten. Dus niet voor nu.

De gretigheid van elke politiek partij om een deel van het geld op te eisen, is begrijpelijk. Tientallen jaren lang werden overschotten, voor zover die er waren, gebruikt om de staatsschuld te verminderen. En waren er geen overschotten, dan werden bezuinigingen afgekondigd uit vrees dat de staatsschuld zou oplopen. Nooit werd overwogen om geld te lenen om in de economie te investeren; dan zou de staatsschuld oplopen. Maar nu mag het: een paar jaar terug was die staatsschuld nog meer dan 65 procent, volgend jaar ligt die aanzienlijk lager, ergens tussen de 45 en 50 procent.

Het fonds is bedoeld om in slechte tijden het hoofd boven water te houden, de werkgelegenheid op peil te houden met grote projecten en nieuwe banen in sectoren die nog onvoldoende benut worden. Dus niet voor nu, nu het economisch nog altijd goed gaat. Wie zich rijk rekent en verwacht dat er in het volgend begrotingsjaar miljarden klaarliggen voor nieuwe projecten, komt van een koude kermis thuis. Het zal nog wel even duren.