Jos Heymans

Aan de slag!

17 augustus 2019 06:00

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek

De Tweede Kamer keert in de eerste week van september terug van reces, maar het kabinet begint nu al weer. De leut is voorbij, tijd voor de arbeid. De jaarlijkse bijpraatsessie na de zomer houdt het kabinet dit keer op historische grond. In een hotel in Brabant, in Oisterwijk, waar het kabinet-Gerbrandy in 1944/45 zetelde toen alleen nog het zuiden van Nederland was bevrijd.

De bijeenkomst is de start van een nieuw parlementair jaar dat zwaar dreigt te worden. Het wordt het laatste volle jaar van Rutte-3, voordat in 2021 nieuwe verkiezingen worden gehouden. En in zo’n derde kabinetsjaar is het gebruikelijk om cadeautjes uit te delen om de kiezer te paaien. Dat is hard nodig. Het vertrouwen van de kiezer heeft al genoeg deuken opgelopen.

We mogen nooit te vroeg juichen, want aan de horizon zijn donkere wolken te zien

Of dat ook gaat gebeuren, moeten we afwachten. Met Prinsjesdag – of bij een lek enkele dagen eerder - horen we wat het kabinet van plan is. Het Centraal Plan Bureau kwam deze week met mooie cijfers; de economie groeide het afgelopen kwartaal met een half procent. Dat lijkt niet veel, maar wel veel meer dan in Groot-Brittannië en Duitsland waar de economie kromp. Mensen met een baan gaan eindelijk wat merken van die economische groei, voorspelde CPB-directeur Laura van Geest. De cao-lonen stijgen dit jaar met 2,5 procent en volgend jaar ook.

Het nare van positieve cijfers is dat ze altijd vergezeld gaan van waarschuwingen. We mogen nooit te vroeg juichen, want aan de horizon zijn donkere wolken te zien: de handelsoorlog tussen de VS en de rest van de wereld voorspelt weinig goeds voor de economie, de naderende brexit evenmin. Dus al die mooie cijfers kunnen zomaar als sneeuw voor de zon verdwijnen. Het overkwam Wouter Bos als minister van Financiën in 2008. Zijn optimisme over de economie werd in één klap teniet gedaan, toen de Amerikaanse bank Lehman Brothers omviel en de economie wereldwijd in een crisis terecht kwam.

Nu is zo’n crisis op dit moment niet aan de orde, maar de bereidheid bij het kabinet om diep in de buidel te tasten lijkt ook niet erg groot. Rutte waarschuwde vrijdag, tijdens zijn eerste nazomerse persconferentie, voor te hoge verwachtingen. Wel pleitte hij voor 'evenwichtige verhoudingen' in de koopkracht van burgers. Hoe dat gestalte moet krijgen, is onderwerp van gesprek in de komende weken voorafgaande aan Prinsjesdag.

De klimaatdoelen zijn nog niet in zicht; de bouw van nieuwe woonwijken, wegen en windmolens dreigt tot stilstand te komen. 

De oppositie is er niet gerust op. Vorig jaar bezwoer Rutte 'dat we het in onze portemonnee gaan merken dat het beter gaat met de economie'. Maar diezelfde premier moest laatst op het VVD-congres erkennen dat dat nog niet het geval is. Hij riep werkgevers op om de lonen te verhogen, maar vrijdag wilde hij niet zeggen of het kabinet maatregelen in petto heeft als dat niet gebeurt.

Intussen maakt een groot deel van de oudere bevolking zich zorgen over dreigende korting van de pensioenen, nu de twee grootste fondsen de verplichte dekkingsgraad niet halen. 50PLUS is op oorlogspad. De voltallige fractie (alle vier) bestookt het kabinet met vragen en zorgen over de ramingen van het CPB. De koopkrachtontwikkeling van gepensioneerden is volgens 50PLUS met 40 procent naar beneden bijgesteld; voor volgend jaar ziet het er volgens 50PLUS-voorman Henk Krol niet veel beter uit.

Maar er liggen meer struikelblokken op het pad van het kabinet. De klimaatdoelen zijn nog niet in zicht; de bouw van nieuwe woonwijken, wegen en windmolens dreigt tot stilstand te komen als gevolg van gerechtelijke uitspraken over het stikstofbeleid van het kabinet. Oud-minister Remkes is ingehuurd om een list te verzinnen. Er wordt, tot ongenoegen van de VS, door Defensie nog steeds te weinig geld uitgegeven om te voldoen aan de NAVO-norm. En de onrust in onderwijs- en zorgland duurt voort. Ook als het niet over geld gaat, heeft het kabinet nog heel wat knopen door te hakken, zoals het beantwoorden van het verzoek om marineschepen in te zetten voor de bescherming van olietankers.

Dat wordt een druk en intensief dagje in Oisterwijk.