Jeroen Akkermans

Vandaag, 12 augustus 2008

12 augustus 2019 05:59

Sofi woont met haar moeder Marekh op het platteland in Georgië, ver van je bed. Hun huis is relatief groot maar vervallen, alleen de begane grond is bewoonbaar. Twee kamertjes op de begane grond zijn schaars ingericht, koken kan alleen buiten op het haardvuur. In de tuin staat een toilethokje.

Ondanks de armoede is de tafel rijk gedekt.

Marekh (links) en haar dochter Sofi serveren een maaltijd. Marekh (links) en haar dochter Sofi serveren een maaltijd.

Ik ken Sofi al tien jaar. Toen we elkaar voor het eerst ontmoetten in 2009 was ze een schuchter, slim maar al getekend meisje van twaalf jaar. De moeizame gesprekken gingen via een tolk.

Wat een verschil met nu. Sofi is, inmiddels tien jaar later, uitgegroeid tot een zelfbewuste studente aan de Universiteit van Tbilisi. Slim en getekend is ze gebleven.

"Het gemis dringt door in elk woord."

Aan tafel vertelt ze in het Engels over de dood van haar vader, Vaja Bestavashvili. Het is vandaag precies elf jaar geleden dat hij op brute wijze werd omgebracht. Het gemis dringt door in elk woord.

Sofi (rechts) en haar moeder in 2009. Sofi (rechts) en haar moeder in 2009.

Ik heb haar vader ontmoet, een paar minuten voor zijn dood. We kwamen elkaar tegen op het Stalin-plein van Gori, tijdens de vijfdaagse oorlog tussen Rusland en Georgië in 2008. Vaja was met zijn buurman in de Lada naar het centrum gereden om benzine te halen. Ze hoopten op brood. De stad, op 20 kilometer van het front, was ontruimd. Op straat kwamen we vooral bejaarden en zieken tegen.

"Het waren zijn laatste woorden."

RTL-Nieuws cameraman Stan Storimans, de Israelische journalist Zadok Yechezkeli en ik waren net in Gori gearriveerd om een verhaal over de achterblijvers te maken. Aangekomen op het Stalinplein liepen we op een groepje burgers af, waaronder de vader van Sofi. We maakten een praatje. Ik vroeg waar hulporganisaties brood uitdeelden. 'Hopelijk verderop in de woonwijk', antwoordde Vaja vriendelijk en wees ons de richting. Het waren zijn laatste woorden.

Marekh met een portret van Vaja in 2009. Marekh met een portret van Vaja in 2009.

Nadat ik me had omgedraaid kwamen we terecht in het oog van een storm clusterbomkogeltjes. De vader van Sofi, zijn buurman en Stan waren op slag dood. Nog eens 9 Georgische burgers bezweken later aan hun verwondingen. Zadok werd met kogeltjes doorzeefd maar overleefde de aanslag.

"Ikzelf werd alleen in de ledematen en in mijn ziel geraakt."

Ikzelf werd alleen in de ledematen en in mijn ziel geraakt. Sindsdien bewaar ik het onheil van 12 augustus 2008 op een veilig plekje. Soms vliegt de deksel open.

Inslag van een kogeltje uit een clusterbom op het plein in Gori. Inslag van een kogeltje uit een clusterbom op het plein in Gori.

Sofi voelt elke dag het verlies van haar vader; zonder papa spelen, eten, leren, dromen. Van de ene op de andere dag moet het meisje met haar rouwende moeder zien te overleven. Daar was moed voor nodig.

Sinds de burgemeester met een volautomatische bakoven onder zijn arm is langsgeweest, hebben ze nooit meer iets van de autoriteiten vernomen. Marekh en Sofi staan er alleen voor: zonder echtgenoot, vader, kostwinner. Zonder staatshulp. Er wordt nooit over geklaagd. Liever de vraag of ik nog iets wil eten. "Neem!"

Vaja, Stan en al die anderen op en rond het plein zijn het slachtoffer van een oorlogsmisdaad. Noem het moord. Oorlogsmisdadigers halen daar hun schouders over op. Het was oorlog dus niet zeiken.

Maar ik blijf aandacht vragen voor de lafheid waarmee de Russische strijdkrachten het afvuren van een raket met een clusterbom ontkennen. Het video-, foto-, en forensisch bewijs wijst eenduidig in de richting van de Russische strijdkrachten.

Maar de verantwoordelijkheid voor hun oorlogsmisdaad schuiven ze af op de vijand. Vervolgens gaat een oorlogsmisdadiger over tot de orde van de dag, hij heeft niets te vrezen. Want normaal gesproken wordt hem niets in de weg gelegd. Dat willen we nu niet laten gebeuren.

"Beroving van het leven laat je dus niet over je kant gaan. Punt." 

Want wat maakt het uit of twaalf burgers om de hoek worden vermoord of aan het front? Principieel gezien niets. Maar bij moord thuis voor de deur is het vanzelfsprekend dat moordenaars worden vervolgd, terwijl dat bij oorlogsmisdaden blijkbaar anders ligt. Alsof een oorlogsmisdaad minder misdadig is. Alsof burgers geen universeel recht op leven hebben, ongeacht waar ze wonen. Beroving van het leven laat je dus niet over je kant gaan. Punt.

Sofi en Marekh sloten zich in 2009 schoorvoetend met andere nabestaanden aan bij de rechtszaak tegen Rusland. De hoop op gerechtigheid bracht ons samen, maar vergt ook het uiterste van ons geduld. Het is al elf jaar wachten op een vonnis van het Mensenrechtenhof in Straatsburg. Het Internationaal Strafhof in Den Haag is een vooronderzoek naar de direct verantwoordelijken gestart, ook dat gaat nog duren.

"De nabestaanden moeten het zonder vader of echtgenoot zien te rooien." 

Het vonnis over Marekh en Sofi Bestavashvili en Marjolein, Amber en Tim Storimans is allang geveld, daar was geen rechter voor nodig. De nabestaanden moeten het zonder vader of echtgenoot zien te rooien.

Tijdens mijn eerste bezoek in 2009 was Marekh in het zwart gekleed, met een hoofddoek die haar plotseling grijs geworden haren bedekte. Ze kon geen woord uitbrengen. Ook toen was de tafel rijk gedekt voor de gasten, maar niemand kon ervan genieten. De dood van Stan, Vaja en de buurman hing als een donkere wolk boven de tafel.

Jeroen Akkermans bij de familie Bestavashvili in 2009. Jeroen Akkermans bij de familie Bestavashvili in 2009.

De dood blijft door het uitblijven van gerechtigheid aanwezig, maar de pijn is in de loop der jaren gelukkig wel verzacht. In 2019 zit ik weer bij Sofi en Marekh aan tafel, maar dit keer met mijn gezin. We zijn in Georgië op vakantie.

"Vandaag is het tijd voor minstens een toost op Stan en Vaja." 

Sofi geniet van het bezoek van ver en is nieuwsgierig naar ons leven. Marekh kijkt in stille verwondering toe. Haar verblindend blauwe ogen tasten onze gezichten af, telkens wanneer Sofi de levendige gesprekken voor haar moeder in het Georgisch samenvat. Verwerking blijft breekbaar.

Afgesproken, 12 augustus 2008 laten we niet rusten vóór een rechter de oorlogsmisdadigers uit Rusland ter verantwoording heeft geroepen. Maar vandaag is het weer tijd voor minstens een toost op Stan en Vaja.

Biertje, Stan?

Jeroen Akkermans met zijn gezin op bezoek bij de familie Bestavashvili. Jeroen Akkermans met zijn gezin op bezoek bij de familie Bestavashvili.