Jos Heymans

Waarom het CDA de PvdA niks gunt

13 juli 2019 06:00

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.

Het kabinet draagt Jeroen Dijsselbloem voor als kandidaat voor het voorzitterschap van het IMF, het Internationaal Monetair Fonds. Het CDA stribbelde lang tegen. Het wilde dat partijgenoot en oud-premier Jan Peter Balkenende voor de post zou worden voorgedragen. De christendemocraten gunden het PvdA-man Dijsselbloem niet.

Maar Dijsselbloem worden meer kansen toebedacht. Hij geniet in tegenstelling tot Balkenende het vertrouwen van de Europese regeringsleiders. Daarentegen zou Dijsselbloem in Zuid-Europa vijanden hebben gemaakt (zoals Frans Timmermans in Oost-Europa), toen hij strenge begrotingseisen stelde aan Griekenland, Cyprus en Italië. Maar wees eerlijk, dankzij die harde aanpak staan de drie landen er financieel nu stukken beter voor.

Het is de tweede keer in een paar weken dat het CDA bakzeil haalt. De partij wilde niet dat Timmermans voorzitter van de Europese Commissie zou worden. En het wilde ook niet dat diezelfde Timmermans een tweede termijn als Eurocommissaris zou krijgen. Ook hiervoor had het CDA naar eigen zeggen een betere kandidaat, minister van financiën Wopke Hoekstra.

Wat is dat toch dat het CDA de sociaaldemocraten niks gunt?

Hoekstra zou inderdaad een prima kandidaat zijn geweest; hij heeft zich in Brussel onderscheiden als kritisch lid van de Eurogroep, de ministers van financiën van de landen die de euro als munt hebben. Maar waarom het CDA nu met Balkenende op de proppen komt voor het IMF, is moeilijk te bevatten.

De voormalige CDA-premier was eerder al gepasseerd voor het voorzitterschap van de Europese Raad (de regeringsleiders), omdat hij te lang aarzelde. En het binnenhalen van het premierschap was niet zozeer zijn verdienste; het werd hem in de schoot geworpen toen beoogd leider Jaap de Hoop Scheffer door het partijbestuur terzijde werd geschoven en nummer twee, Maria van der Hoeven, door de fractie niet werd gepruimd. Zo kwam nummer drie, Balkenende, bovendrijven.

De voordracht van Balkenende die hals over kop werd ingeslikt toen er bij de andere partijen geen steun voor was, valt in de categorie 'PvdA pesten'. Wat is dat toch dat het CDA de sociaaldemocraten niks gunt? Bij het naar voren schuiven van Balkenende betoogde het CDA dat de PvdA met Timmermans in Brussel al genoeg had gehad voor een betrekkelijk kleine partij in de oppositie. Je zou het bijna niet geloven; zo kinderachtig. Toch is de reactie van het CDA verklaarbaar.

"Zonder elkaar meugen ze niet, bij elkaar deugen ze niet."

Het heeft door de jaren heen nooit echt geboterd tussen de christen- en sociaaldemocraten, maar ze waren vaak wel tot elkaar veroordeeld. Als CDA en PvdA samen moesten formeren, leidde dat – als de formatie al lukte – meestal tot een vechtkabinet. Ooit zei PvdA-fractievoorzitter Jaap Burger over de combinatie: "Zonder elkaar meugen ze niet, bij elkaar deugen ze niet." Burger sprak over de KVP, voordat die partij opging in het CDA.

De botsingen tussen de twee partijen zijn talrijk en regeringen sneuvelden dan ook voortijdig. Joop den Uyl versus Dries van Agt (in de kabinetten Den Uyl-1 en Van Agt-1), Jan Peter Balkenende versus Wouter Bos (tijdens de formatie van Balkenende-2 en in het kabinet Balkenende-3). Alleen het kabinet Lubbers-Kok (1989-1994) diende de rit volledig uit; weliswaar krakend en met veel wederzijdse irritaties.

CDA en PvdA zijn middenpartijen; de verschillen zijn helemaal niet zo groot.

Er zijn momenten, zoals in verkiezingstijd, dat de twee partijen er baat bij hebben de politieke verschillen uit te vergroten. Het leidt de aandacht af van andere partijen en het maakt ze groter, zo leert de ervaring. Maar het is wel een geforceerd gebeuren. CDA en PvdA zijn middenpartijen; de verschillen zijn helemaal niet zo groot. Dus stop de spelletjes, ga constructief met elkaar om; straks heb je elkaar weer nodig. De echte bedreigingen voor het politieke midden komen van de flanken, van Forum voor Democratie, PVV en SP.

Gun Timmermans zijn baan in Brussel en gun Dijsselbloem zijn toppositie bij het IMF. Niet omdat het PvdA-mensen zijn, maar omdat het goed is voor het aanzien van Nederland.