Jos Heymans

Het CDA wilde Timmermans niet, maar zweeg

06 juli 2019 06:00

Tijdens een kabinetsformatie worden de baantjes verdeeld die in de regeerperiode vrijkomen. Zo mocht de gevallen PvdA-leider Ad Melkert in 2002 van het kabinet Balkenende-1 naar Washington om bewindvoerder bij de Wereldbank te worden, kreeg CDA-prominent Piet Hein Donner van Rutte-1 het vicepresidentschap van de Raad van State in de schoot geworpen en ging VVD'er Frits Bolkestein onder Kok-2 als Eurocommissaris naar Brussel.

Ook bij de formatie van twee jaar geleden viel wat te verdelen. D66'er Thom de Graaf mocht bij de Raad van State Donner opvolgen. Over de nieuwe Eurocommissaris werd afgesproken dat het kabinet zou gaan voor de beste post voor Nederland; over de persoon zou het kabinet dan later beslissen. Alle formerende partijen gingen daarmee akkoord. Ook het CDA, dat meende aan de beurt te zijn om de nieuwe commissaris te mogen leveren, maar daarover zweeg.

De christendemocraten gingen er in het najaar van 2017 van uit dat Frans Timmermans niet opnieuw naar Brussel zou gaan. Want hij was van de PvdA, die zwaar verloren had en geen coalitiepartner in het nieuwe kabinet zou worden. D66 had al de Raad van State gekregen en de VVD was in het verleden met Bolkestein en Kroes al ruim bedeeld. Bij de ChristenUnie werd geen belangstelling vermoed. Dus zou premier Mark Rutte, zo redeneerde het CDA, toch wel bij de christendemocraten uitkomen. Het was niet nodig om de post al in de formatie te claimen.

En Timmermans werd bovendien gesteund door Angela Merkel; mooier kon je het niet hebben.

Het ging mis toen Timmermans zich kandideerde als spitzenkandidaat voor de sociaaldemocraten. Daar hadden ze bij het CDA niet op gerekend. Want stel dat Timmermans voorzitter van de Europese Commissie zou worden, dan zou het CDA buiten de boot vallen. Een lidstaat kan immers geen twee Eurocommissarissen voordragen. Een ingewijde bij de kabinetsformatie vertelt dat alle partijen ervan uitgingen dat Timmermans opnieuw naar Brussel zou gaan, al was zijn naam aan de formatietafel niet genoemd. Met Timmermans zou Nederland zeker weer een zware post krijgen. Daar ging het om: om de post, niet om de persoon.

Pas na de Europese verkiezingen drong het tot het CDA door, dat de kans dat de partij uiteindelijk geen Eurocommissaris kon leveren, aanzienlijk was gegroeid. De christendemocraten waren weliswaar opnieuw de grootste in het Europarlement geworden, maar spitzenkandidaat Manfred Weber werd niet gepruimd. Het risico dat Timmermans de strijd om het voorzitterschap kon winnen, was ineens levensgroot. Bovendien steunde Rutte de PvdA'er, wat in lijn was met het coalitieakkoord: het voorzitterschap van de commissie was de mooiste post die Nederland zou kunnen krijgen. En Timmermans werd bovendien gesteund door Angela Merkel; mooier kon je het niet hebben.

In deze opzet zou Hoekstra voor tenminste vijf jaar naar Europa gaan en kon De Jonge partijleider worden.

Het CDA protesteerde hevig; niet omdat de christendemocratische spitzenkandidaat werd gepasseerd, maar omdat de partij nu geen eigen Eurocommissaris kon leveren. Het CDA wilde minister van Financiën Wopke Hoekstra naar voren schuiven; die had zich in de Eurogroep al bewezen. Bovendien zou dat een ander probleem voorkomen: een strijd op leven en dood om het partijleiderschap tussen twee topkandidaten, Wopke Hoekstra en Hugo de Jonge, met grote verdeeldheid in de partijgelederen tot gevolg. In deze opzet zou Hoekstra voor ten minste vijf jaar naar Europa gaan en kon De Jonge partijleider worden.

Het leek nog bijna goed te komen voor het CDA, toen de kansen van Timmermans plotseling slonken omdat niet alleen Oost-Europese landen dwarslagen, maar ook christendemocratische regeringsleiders niet konden leven met het idee dat de belangrijkste post in Brussel naar een sociaaldemocraat zou gaan. Rutte was bereid zich neer te leggen bij een andere kandidaat, als Timmermans opnieuw eerste vicevoorzitter zou worden. Dat gebeurde en het CDA bleef met lege handen achter.

De pijn werd gisteren verwoord door Esther de Lange, delegatieleider van het CDA in het Europees Parlement. In Radio EenVandaag zei ze dat 'Rutte een vicevoorzitter heeft behouden die anders helemaal geen Eurocommissaris zou zijn. Want hij is niet van de coalitie'.

De druiven zijn zuur voor het CDA. Maar dat kun je onmogelijk Rutte verwijten.