Jos Heymans

Alle ellende begint bij het Rijksvastgoedbedrijf

15 juni 2019 06:00

Er zijn niet veel overheidsdiensten waarop de politiek bijna geen invloed heeft. Doorgaans zijn ambtenaren loyaal genoeg om het beleid van hun bewindslieden ruimhartig uit te voeren en ze te behoeden voor fouten. Dat is ook hun taak; ze zijn de uitvoerders van politieke plannen. Geen minister kan politiek overleven als ambtenaren dwarsliggen of de politieke leiding onvoldoende of onjuist informeren.

Een van de diensten die gewoon zijn eigen gang kan gaan, is het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), de vroegere Rijksgebouwendienst. Hier werken specialisten op het gebied van vastgoed, makelaardij, architectuur, elektrische installaties en noem maar alles op wat in een gebouw onderhoud behoeft. Geen minister of staatssecretaris die over voldoende eigen kennis beschikt om ambtenaren op al die terreinen te kunnen corrigeren.

De ambtenaren van het RVB zijn koning in het land der blinden en maken daar gulzig en gretig misbruik van. Zij bepalen of en hoe renovaties aan ministeries en paleizen moeten worden uitgevoerd, of en waar nieuwbouw moet worden gerealiseerd en wat dat allemaal ongeveer mag kosten. Dat is niet erg zolang het goed gaat. Het is ook niet erg als het RVB maar luistert naar de bewoners van die panden; die moeten dag in dag uit omgaan met de zaken die het RVB heeft bedacht.

Het nieuwe ministerie telt maar 3000 werkplekken voor 6000 ambtenaren. Het klimaatsysteem werkt niet, ruimtes ontberen stopcontacten en de trappen zijn gevaarlijk.

Dat gaat heel vaak fout. Er is geen overheidsgebouw te vinden waar niet wordt geklaagd over de temperatuur, over de airco, over de onmogelijkheid om ramen te openen. Toen het oude ministerie van VROM werd verbouwd tot Buitenlandse Zaken (waarin ook Infrastructuur en Waterstaat een plek kreeg) werd de architect onderscheiden met een prijs. Toenmalig minister Halbe Zijlstra schamperde dat het criterium dat er ook mensen in dat gebouw moesten werken daarbij vast geen rol had gespeeld. 

Het nieuwe ministerie telt maar 3000 werkplekken voor 6000 ambtenaren; 300 ambtenaren hebben hun intrek in een ander gebouw genomen. Het klimaatsysteem werkt niet, ruimtes ontberen stopcontacten en de trappen zijn gevaarlijk; er zijn al twee gewonden gevallen. In het deel waar de beleidsambtenaren van toenmalig minister Ploumen waren ondergebracht, was het geregeld 29 graden.

Bij Justitie en Binnenlandse Zaken, ook relatief nieuwe gebouwen onder verantwoordelijkheid van het RVB, moesten 14 ruimtes en 110 werkplekken worden afgesloten omdat de vloeren het gewicht niet konden dragen.

Bewindslieden, verantwoordelijk voor het Rijksvastgoedbedrijf, hollen altijd achter de feiten aan. Stef Blok moest als minister voor Wonen en Rijksdienst telkens naar de Tweede Kamer om uit te leggen dat de verbouwing van paleis Huis ten Bosch duurder zou uitvallen. Eerst was het 35 miljoen, toen 59 en uiteindelijk 63. Er was geen rekening gehouden met het verwijderen van asbest, met het vernieuwen van daken en met het aanbrengen van een totaal nieuw bordes.

Ze wil in de Tweede Kamer een binnentuin met tropische planten realiseren, vergaderzalen verplaatsen; tot ergernis van Kamervoorzitter Arib en veel Kamerleden.

En datzelfde Rijksvastgoedbedrijf neemt nu de renovatie van de Binnenhofgebouwen ter hand. Het kiest zelf de architecten, zoals Ellen van Loon die al eerder in opspraak kwam bij het nieuwe ministerie van Buitenlandse Zaken. Ze wil in de Tweede Kamer een binnentuin met tropische planten realiseren, vergaderzalen verplaatsen; tot ergernis van Kamervoorzitter Arib en veel Kamerleden. Er is immers afgesproken dat de verbouwing van bijna 500 miljoen sober en duurzaam zal zijn. Geen franje. Van Loon krijgt waarschijnlijk architect Pi de Bruin boven zich, die de uitbreiding in 1992 realiseerde en het vertrouwen van de parlementariërs geniet.

Eerder al werd de architect voor de Eerste Kamer, Liesbeth van der Pol, aan de kant gezet. Zij haalde de toorn op haar hals van toenmalig senaatsvoorzitter Ankie Broekers-Knol, toen ze de historische centrale hal wilde ombouwen tot trappenhuis. Het betekende einde oefening voor Van der Pol. Er is nog geen steen verplaatst, geen spijker uit de muur getrokken – de verbouwing begint pas in september 2020 – maar de grootscheepse renovatie dreigt nu al op een drama uit te lopen.

Door Alexander Pechtold terug te halen om het verbouwingsproces te redden, hoopt staatssecretaris Raymond Knops dat alle koppen weer dezelfde kant op gaan staan. Maar misschien moet hij eerst beginnen met het verbouwen van het Rijksvastgoedbedrijf. Want daar begint alle ellende, leert de geschiedenis.