Pieter Klein

Nieuwe losse eindjes in de zaak-Wilders

11 juni 2019 02:35

Soms vraag ik me af of het ministerie van Justitie en Veiligheid doorgrondt wat de uitdrukking 'rechtsstatelijkheid' betekent. Het is een duur woord, maar het betekent gewoon: integer, zorgvuldig, correct en transparant overheidshandelen. Zoals het hoort in onze rechtsstaat.

Vrijdagavond dook een brief van minister Grapperhaus op met nieuwe, belangrijke informatie in de zaak-Wilders. Die antwoorden zijn schokkend, want wat blijkt: er is (alweer) informatie achtergehouden. Voor het parlement, voor het gerechtshof en in een procedure van RTL Nieuws op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Niet zo rechtsstatelijk, nee. Om de ernst en betekenis hiervan te kunnen doorgronden, moet je echt even goed kijken naar de details.

Was er bemoeienis of overleg? Exact op dit punt gaat het mis. Er is onwaarheid gesproken.

Ik schreef er eerder over, over aanwijzingen dat oud-minister Ivo Opstelten zich bemoeide met het strafproces tegen PVV-leider Geert Wilders, vanwege diens 'minder-Marokkanen'-uitspraak in 2014. Opstelten zou, voordat het Openbaar Ministerie (OM) tot een vervolgingsbeslissing kwam, hebben aangedrongen op vervolging. (Hiervoor is overigens nog geen bewijs geleverd.) RTL Nieuws berichtte verder over het bestaan van ambtelijke nota’s van het ministerie – tot dusver allemaal vage, loze ontkenningen en woordvoerderstrucjes. Vrijdagavond kwamen ze alsnog boven drijven. Ze blijven geheim.

De kern van de verdedigingslinie van OM en ministerie is: op 10 september 2014 is Opstelten 'geïnformeerd' over de zelfstandige beslissing van het OM om Wilders te gaan vervolgen. Met andere woorden: geen overleg, niets. De rest is niet relevant. En: er is nooit sprake geweest van enigerlei bemoeienis van de minister met die strafvervolging. En exact op dit punt gaat het mis. Er is onwaarheid gesproken.

De rechter baseerde zich op een OM-versie van de werkelijkheid. Die nu dus onjuist blijkt.

Voor degenen die het niet helder hebben: het team-Knoops, de verdediging van Wilders, heeft steeds gevraagd om informatie over betrokkenheid van ambtenaren en politici bij het besluit om Wilders voor de rechter te slepen. Ze wilden onder meer Opstelten horen. Onzin, zei het OM steeds, hij kán daarover niets vertellen, want hij weet er helemaal niets van, van de besluitvorming binnen het OM. Opstelten kan niet 'uit eigen wetenschap' verklaren, aldus het OM. De rechter baseerde zich op deze versie van de werkelijkheid, die nu dus onjuist blijkt. Lees deze tussenuitspraak uit 2016 maar terug. Een categorische ontkenning van het OM.

De kwestie etterde door in het hoger beroep. De verdediging vroeg om tekst en uitleg: zijn ambtenaren, is de minister op enigerlei wijze betrokken geweest bij het 'aangiftetraject'? Op 6 februari 2018 stelt het College van procureurs-generaal in een brief aan het Hof: "(… Met vertegenwoordigers van het Ministerie van (destijds) Veiligheid en Justitie en de politieke ambtsdragers is door het College geen overleg gevoerd over het aangiftetraject." Geen overleg.

 

Opstelten en Bolhaar hadden bij hun verschijnen voor de raadsheer-commissaris last van een 'indrukwekkend geheugenverlies'.

Let nu even goed op. RTL Nieuws vraagt sinds de zomer van 2018 in een Wob-procedure om álle documenten bij het ministerie van Justitie die te maken hebben met de vervolging van Wilders. We krijgen niets, steeds onder verwijzing naar dat ene ambtsbericht van 10 september (dat geheim blijft). Dan stelt Geert Wilders een reeks indringende schriftelijke Kamervragen over onze Wob. Wat blijkt uit de antwoorden van 30 november 2018? Dat er op 2 april 2014 een overleg was tussen Opstelten, en de toenmalige voorzitter van het college, Herman Bolhaar. Dat daar een 'aantekening' van was. Wat hadden zij op die dag 'besproken'? Inderdaad: het aangiftetraject.

Het lijkt me evident dat het opduiken van deze aantekening ertoe leidde dat het gerechtshof begin dit jaar besloot dat Opstelten, Bolhaar en hoge ambtenaren alsnog als getuigen moesten worden gehoord. Achter gesloten deuren. Zij hadden bij hun verschijnen voor de raadsheer-commissaris allen last van een 'indrukwekkend geheugenverlies'. Ze wisten echt helemaal niets meer. Nu moet je weten dat het ministerie voor die getuigen vooraf een dossier samenstelde over de zaak. Onthoud dit even.

Als de minister al op 10 september 2014 was geïnformeerd, wat viel er dan op 25 september nog te overleggen?

In de nieuwe antwoorden op vragen van Wilders, die Grapperhaus vrijdagavond naar de Tweede Kamer stuurde, duikt nu nóg een overleg op. Op 25 september 2014 was er nog een overleg tussen Opstelten en Bolhaar. Er was een agenda, er waren onderliggende nota’s, en de heren werden 'ambtelijk ondersteund'. Retorische vraag: als er op 10 september 2014 al een definitief besluit was om Wilders te vervolgen en de minister was al geïnformeerd, wat viel er dan nog te overleggen? En waarom duurde het vervolgens tot eind december 2014 tot het besluit pas officieel openbaar werd? Welke stappen werden gezet? Wat was de rol van Opstelten?

Cruciaal is nu ook: beschikten Opstelten en Bolhaar over deze documenten over dit overleg van 25 september toen zij recent als getuigen door het hof werden ondervraagd? Met andere woorden: spraken zij de waarheid? En, als het ministerie hun de stukken niet leverde, waarom niet? Wat is eigenlijk de bijdrage van dit ministerie aan waarheidsvinding en een zorgvuldige rechtsgang? De raadsheer-commissaris kreeg deze relevante informatie niet, de verdediging evenmin. Het getuigenverhoor dat een einde moest maken aan indringende vragen, is zo tot een farce gemaakt.

Het parlement is dus op z'n minst onzorgvuldig en onvolledig geïnformeerd. En wat mij betreft: onjuist.

Wat zegt een woordvoerder van het ministerie zaterdag doodleuk tegen de NOS? Dat het ‘nieuwe informatie’ is, waarnaar niet eerder is gevraagd. Het ministerie neemt z’n toevlucht tot slimmigheidjes, andermaal op basis van de redenering dat alleen het ambtsbericht van 10 september 2014 belangrijk is. 

Alleen: het klopt niet. Op 12 november 2018 vraagt Wilders namelijk expliciet aan Grapperhaus (vraag 13) welke informatie Opstelten destijds heeft ontvangen. Het overleg van 25 september én de bijbehorende nota’s en e-mails worden in de antwoorden van 30 november verzwegen. Het parlement is dus op z’n minst onvolledig en onzorgvuldig geïnformeerd. En wat mij betreft: onjuist. Geen wonder dat Wilders twitterde: "Wat is dit fout zeg."

 

Het zou theoretisch een foutje kunnen zijn. Ik denk dat er meer aan de hand is.

Het zou theoretisch een foutje kunnen zijn. Sorry, er is naderhand toch nog iets opgedoken… Ik denk dat er meer aan de hand is. Er wordt weloverwogen informatie achtergehouden voor rechters, parlement en pers. Want RTL Nieuws vraagt al sinds vorige zomer om alle stukken. Voor de beslissingen daarover (augustus en december 2018) moeten alle documenten netjes zijn geïnventariseerd. Geert-Jan Knoops vroeg tijdens een zitting op 7 december 2018 voor de zoveelste maal om alle stukken, van voor en ná de vervolgingsbeslissing van het OM.

Laat dit even tot je doordringen. Er wordt dus regie gevoerd, waarschijnlijk om schade te beperken. De omvang van de schade die hiermee juist wordt aangericht laat zich nu nog moeilijk inschatten. Maar ernstig is het wel, dat jokken en manipuleren. Het zal zich nu ook gaan keren tegen de huidige minister en het huidige ministerie.

Kijk vooral mee naar de documenten, naar hoe dat liegen en draaien in de praktijk gaat.

Om inzichtelijk te maken hoe het gelieg en gedraai in de praktijk gaat, hier even een link naar het verweerschrift van de landsadvocaat, dat ik donderdag 6 juni om half vier kreeg. (Niets natuurlijk over dat ene overleg en bijbehorende documenten.) Omdat ik denk dat het belangrijk is dat meer mensen even exact gaan meekijken, hier ook onze reactie naar de rechtbank Midden-Nederland, met meer belangrijke details.

Op 19 juni dient onze procedure in Utrecht. Wees welkom. Op 25 juni wordt het hoger beroep in de strafzaak tegen Wilders hervat.

Ik vraag me af of en wanneer de volledige waarheid aan het licht komt. Waarom wordt die waarheid gedoseerd? Mijn vertrouwen erodeert in rap tempo. Ik ben er verdrietig over. Want ik wil op onze rechtsstaat kunnen vertrouwen.