Jos Heymans

Klaver verdient meer dan alleen maar shit

01 juni 2019 06:00

Na het gedwongen vertrek van Zihni Özdil uit de fractie van GroenLinks krijgt partijleider Jesse Klaver alle shit over zich heen. Hij zou dictatoriale trekjes vertonen, te veel fractiegeld opeisen om te investeren in zijn imago en als een control freak de fractie besturen; niks mag zonder toestemming van de fractieleiding. Allemaal shit die pas naar buiten kwam toen de voltallige (!) fractie besloot niet verder te gaan met Özdil. Bij die fractievergadering was Özdil overigens niet uitgenodigd; hij kon zich daar dus niet verdedigen.

In elk verwijt richting Klaver zal ongetwijfeld een kern van waarheid zitten, maar het gaat te ver om Özdil nu als martelaar neer te zetten. De voormalige docent aan de Erasmus Universiteit en Klaver waren aanvankelijk maatjes. Klaver hield van de scherpe columns van Özdil, haalde hem naar de Tweede Kamer; Özdil bewonderde de manier waarop Klaver leiding gaf aan de partij en de fractie. Een mooi stel, zou je zeggen.

De kern van de breuk is de onwil van Özdil om de fractiediscipline te respecteren en ernaar te handelen.

Maar het ging fout toen Özdil openlijk afstand nam van het leenstelsel, waarvan Klaver een van de architecten was. Hij was stiekem naar de pers gestapt, toen Klaver kennelijk niets deed met de uitspraak van het congres om nog eens kritisch naar dat leenstelsel te kijken. Dat had in de praktijk immers anders uitgepakt dan de indieners van het voorstel voor ogen hadden.

Het omstreden leenstelsel is slechts de aanleiding; daarna ging er van alles fout in de relatie tussen Klaver en Özdil. Maar de kern van de breuk is de onwil van Özdil om de fractiediscipline te respecteren en ernaar te handelen. Nu valt er over fractiediscipline heel wat te zeggen; het kan individuele Kamerleden monddood maken, het creëert jaknikkers, het is in strijd zijn met het alom gerespecteerde uitgangspunt dat politici handelen zonder last of ruggespraak. Fractiediscipline lijkt daarmee op gespannen voet te staan met de beginselen van democratisch handelen, van de vrijheid van meningsuiting.

Tegelijkertijd kan een fractie alleen optimaal functioneren als onderlinge afspraken worden nageleefd. Natuurlijk ontstaan er met regelmaat, in elke fractie, verschillen van mening. Die worden niet opgelost door een aanwijzing van bovenaf. De wekelijkse fractievergadering, of vaker als dat nodig is, is een prima instrument om het probleem uit de wereld te helpen. En lukt dat niet, dan is in principe het standpunt van de meerderheid doorslaggevend.

Als dat stelsel in jouw ogen zo onrechtvaardig is, moet je niet voor zo’n partij in de Kamer gaan zitten.

Nu kan het verschil van mening zo principieel zijn of het vertrouwen in de fractie of in individuele Kamerleden zo ernstig beschadigd, dat een breuk onvermijdelijk is. Het gebeurde met Kuzu en Özturk in de PvdA-fractie, het overkwam Johan Houwers in de VVD-fractie en Norbert Klein bij 50PLUS. Henk Otten werd bij Forum voor Democratie nog net niet uit de nog niet eens gevormde Eerste-Kamerfractie gezet, maar verloor wel het beoogde fractievoorzitterschap. Eigenlijk is er met het conflict tussen GroenLinks en Özdil niets nieuws onder de zon.

Fractiediscipline zal altijd een heikel punt blijven, maar als je vooraf akkoord gaat met de partij- en fractielijn moet je niet zeuren. Elk kandidaat-Kamerlid moet in gesprek met een commissie die het partijbestuur adviseert of die persoon op de kieslijst hoort; dat zal bij GroenLinks niet anders zijn. En in zo’n gesprek wordt gevraagd om instemming met het verkiezingsprogramma en het al eerder ingezette beleid. Het leenstelsel was al ingevoerd onder Rutte-2, toen Özdil nog in Rotterdam doceerde. Als dat stelsel in jouw ogen zo onrechtvaardig is, moet je niet voor zo’n partij in de Kamer gaan zitten.

Natuurlijk kun je proberen het partijstandpunt gewijzigd te krijgen; dat was Özdil met het congres al gelukt. Maar handel het dan netjes af in de fractie. Dat laatste heeft Özdil verzuimd en daarmee het vertrouwen van de fractie verloren. Dan rest maar één ding, vertrekken.