Jeroen Akkermans

Rusland laat de deur naar mensenrechten op een kier staan

20 mei 2019 06:01

Om gerechtigheid in Rusland te halen is geld en geluk nodig. Want laten we wel wezen, Rusland is geen rechtsstaat. Moskou reageert al snel gepikeerd als je dat zegt. Kritiek uit Europa op de rechteloosheid wordt gezien als ondermijning, als anti-Russisch. Europa moet zich met zijn eigen zaken bemoeien. Dus ja, ik was enigszins verbaasd vorige week.

Ik las toen in een Duitse krant dat Rusland ervoor kiest om lid van de Raad van Europa te blijven.

De Raad van Europa is in 1949 opgericht om de democratie en de mensenrechten te bewaken en versterken. Rusland werd in 1996 lid. Het gaat de RvE erom de leefbaarheid tussen 820 miljoen burgers in 47 lidstaten van Lissabon tot Wladiwostok op peil te houden. Best belangrijk, maar ook best saai en taai. Controle op recht en democratie is verdomd langdradig en dat moet vooral zo blijven. Wees blij dat erop gelet wordt, denk ik weleens. Want zodra het spannend wordt, weet je dat regels met voeten worden getreden.

Maar Moskou heeft dus besloten om af te wijken van de ramkoers.

Zoals in 2014. Toen kwam de annexatie van de Krim Rusland op sancties te staan van de Raad van Europa. Je kunt volgens de regels van de raad namelijk niet in 1994 de landsgrenzen van een buurland garanderen, om er twintig jaar later doodleuk een paar happen uit te nemen. De raad schortte daarom het stemrecht van Rusland op. Moskou was niet van de sanctie gediend en keerde zich af van de raad. Rusland weigerde de contributie te betalen en staat inmiddels 53 miljoen euro bij de raad in het rood. De tijd dringt, want in de regel volgt schorsing van elke wanbetaler. Weet dat als Rusland opstapt, de raad er niets meer te vertellen heeft.

Maar Moskou heeft dus besloten af te wijken van de ramkoers. Minister Lavrov zei vorige week in Helsinki dat zijn land alle verplichtingen aan de raad zal nakomen. Lavrov heeft in het jubileumjaar van de raad het bruggetje tussen Rusland en Europa laten staan.

Het gaat hier om gerechtigheid.

Dat is in eerste instantie goed nieuws voor de burgers van Rusland. Zij kunnen hun mensenrecht blijven halen in Frankrijk, waar de raad een waakhond in dienst heeft. Duizenden Russen kloppen jaarlijks aan bij het Hof van de Mensenrechten in Straatsburg. Het is een juridische omweg voor burgers van alle lidstaten om hun (mensen)recht te halen. Voor Nederlanders misschien een privilege, voor Russen bittere noodzaak.

Het biedt hoop voor de 95 nabestaanden van 70 passagiers uit de neergehaalde vlucht MH17. Zij klaagden vorig jaar Rusland bij het Hof van de Mensenrechten aan voor het neerhalen van het vliegtuig en het tegenwerken van de waarheidsvinding. Het gaat hier om een schending van het recht op leven. Het gaat hier om gerechtigheid.

Het blijkt in de praktijk ook goed nieuws voor Greenpeace. Want Rusland heeft meteen een eind gemaakt aan een slepend juridisch conflict met Nederland. Moskou ontkent niet langer het recht op vreedzaam protest op zee. Het enteren van een schip onder Nederlandse vlag en de opsluiting van de bemanning is dus tegen alle afspraken in. Rusland betaalt bijna 3 miljoen euro schadevergoeding aan Greenpeace.

Gerechtigheid is geen zaak van geld of geluk, maar van een onafhankelijke rechter.

En tenslotte put ik er zelf moed uit. Want al tien jaar wacht ik met Marjolein Storimans en haar kinderen, met de Israëlische journalist Zadok Yechezkeli en de nabestaanden van elf Georgische burgerslachtoffers op een vonnis van de rechters van het mensenrechtenhof in Straatsburg.

Wat? In 2008, in de oorlog tussen Georgië en Rusland, schoten Russische strijdkrachten een Iskanderraket met clusterbomlading af op een geëvacueerde stad. Er is video-, foto-, en forensisch bewijs van de oorlogsmisdaad. Maar Rusland ontkent in alle toonaarden. Zelfs de doodsoorzaak van onze collega Stan Storimans is officieel in twijfel getrokken. Het enige wat ons rest, is te vechten voor gerechtigheid. Bij een escalatie van het juridische conflict is de kans daarop verkeken.

Gerechtigheid is geen zaak van geld of geluk, maar van een onafhankelijke rechter. Rusland heeft de deur op een kier laten staan.