Jos Heymans

De geringe kansen van Frans Timmermans

04 mei 2019 06:00

Als Frans Timmermans (PvdA) of Bas Eickhout (GroenLinks) de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie wordt, kunnen we in ieder geval zeggen dat we op een van die twee hadden kunnen stemmen. Want het is voor het eerst dat landgenoten kandidaat zijn voor deze hoge post in Europa. De huidige voorzitter, Jean Claude Juncker, is een Luxemburger, op wie geen Nederlander heeft gestemd.

Het systeem bepaalt dat verkiezingen voor het Europees Parlement nationaal worden gehouden. Nederlanders kunnen alleen op Nederlandse kandidaten stemmen, Duitsers op Duitsers, Fransen op Fransen en ga zo maar door. De Spitzenkandidat (de uit het Duits overgenomen benaming van de lijsttrekker) van elke Europese familie maakt kans op het voorzitterschap van de Commissie. De grootste partij maakt de meeste kans, maar uiteindelijk beslissen de regeringsleiders en niet de kiezers.

Grootste kanshebber is daarom de Duitser Manfred Weber, lijsttrekker van de Europese Volkspartij (de familie van democraten en christendemocraten), de grootste partij in het parlement. De lijsttrekker van de sociaaldemocratische PES, Frans Timmermans, lijkt minder kans te maken omdat zijn partij naar verwachting bij lange na niet de grootste van Europa wordt. Om over GroenLinkser Bas Eickhout maar te zwijgen.

Het is een raar systeem. Op Juncker hebben we als Nederlanders nooit kunnen stemmen.

De PvdA bezet in het Europees Parlement 3 zetels (van de 751) en volgens de peilingen zal dat zo blijven. Dat lijkt dus een kansloze operatie. Maar stel dat de regeringsleiders Manfred Weber om wat voor reden dan ook niet willen hebben - bijvoorbeeld omdat Duitsland toch al de belangrijkste lidstaat is en veel hoge posities al door Duitsers worden ingenomen - dan zou Timmermans als leider van de tweede partij ineens kanshebber kunnen zijn.

Het is een raar systeem. Op Juncker hebben we als Nederlanders nooit kunnen stemmen. Op de Spitzenkandidaten van andere landen kunnen we dat nu ook niet. Het zou de positie van elke Spitzenkandidat enorm versterken als hij in alle lidstaten gekozen kan worden. In de EU zijn zo’n 500 miljoen mensen die mogen stemmen; dat geeft de winnaar een enorm mandaat, waar de regeringsleiders bij de aanstelling van de Commissievoorzitter moeilijk omheen kunnen. Ter vergelijking: Frans Timmermans kan in het huidige systeem met bijna dertien miljoen kiesgerechtigden in Nederland hooguit een half miljoen kiezers achter zich krijgen; uiteraard afhankelijk van de opkomst.

De regeringsleiders kunnen de uitslag van de verkiezingen, later deze maand, volledig negeren en bijvoorbeeld iemand uit de eigen gelederen benoemen tot Commissievoorzitter. Een tijdje ging de naam van Mark Rutte rond, maar die kunnen we gezien de hoeveelheid aan ontkenningen nu wel vergeten. Het zou bovendien een enorme schoffering zijn van het Europees Parlement, en de regeringsleiders hebben het parlement hard nodig om hun plannen te realiseren.

Timmermans kan in ieder geval wel bogen op de titel van meest bekende eurokandidaat van Nederland, zo bekend dat zelfs een deel van de VVD-achterban denkt dat hij hun lijsttrekker is.

Er is dus nog altijd een sprankje hoop voor Timmermans, die in het buitenland overigens beduidend meer wordt gewaardeerd dan in eigen land; dat zou kunnen helpen. Maar het is niet meer dan een sprankje, want de kans dat de sociaal-democraten in Europa de grootste worden en het voorzitterschap van de Commissie kunnen claimen, is volgens de peilingen zo goed als uitgesloten.

Na 26 mei, als in alle landen is gestemd, zal Timmermans moeten afwachten of hij, door een wonder, alsnog het voorzitterschap kan innen. Andere smaken zijn er niet. De kans dat hij door het kabinet opnieuw wordt voorgedragen als eurocommissaris vindt men in Den Haag niet realistisch. Die post is waarschijnlijk al bij de formatie van Rutte-3 vergeven aan een coalitiepartij. Als troostprijs wacht hem het fractievoorzitterschap van het PvdA-smaldeel in het Europarlement.

Timmermans kan in ieder geval wel bogen op de titel van meest bekende eurokandidaat van Nederland, zo bekend dat zelfs een deel van de VVD-achterban denkt dat hij hun lijsttrekker is. Het moet niet gekker worden.