Pieter Klein

Help! Onze gezondheidszorg is een melkkoe

05 maart 2019 09:35

Als er geld te verdienen valt, zijn we er als de kippen bij. De koopman wint het altijd van de dominee. Voordeeltje! Verdienmodel: verzin een wet, een toeslag, een subsidie, een fiscale stimulans, en de portemonneebewuste burger of de slimme ondernemer vindt de weg naar het geld. Naar belasting- of premiegeld. Publiek geld. Uw en mijn geld dus.

Ik hoor mensen vaak zeggen dat Nederland af is. Keurig aangeharkt, prima op orde. Maar steeds als je het spoor van het geld volgt, blijkt er van alles mis. Met toezicht, met naleving. Regels worden opgerekt, omzeild, uitgehold. Regelgeving is vaak ingewikkeld. Als het ingewikkeld is, zijn er grijze gebieden, is het lastig zicht krijgen op wat er echt gebeurt. En dan komt de affaire, het schandaal, dan volgt een onderzoek en dan schrikken we ons rot: er zit een lek in het systeem!

"De gezondheidszorg: er gaan miljarden in om en er wordt altijd iemand wijzer van."

Zo’n systeem is de gezondheidszorg. Geen wonder – er gaan miljarden in om. Er wordt altijd iemand wijzer van. Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik. De lijst voorbeelden is eindeloos. Zoek op rechtspraak.nl maar eens naar pgb-fraude en je ziet hoe het persoonsgebonden budget een geldmachine werd voor criminelen en voor burgers. Of google eens op 'onrechtmatige declaraties'.

Ach, iedereen kent de voorbeelden. De Algemene Rekenkamer schatte eens dat zorgfraude ons jaarlijks zo'n 2 tot 3 miljard euro kost. Regelrechte zorgfraude is vaak lastig te bewijzen: je moet bewijzen dat de boel willen en wetens wordt opgelicht, met als enig doel: zelfverrijking.

Nog lastiger is het als de wetgever willens en wetens een systeem bedacht dat een feest is voor slimme managers, ondernemers, consultants, juristen en adviesbureaus. In de zorg heet dat probleem: marktwerking. Twaalf jaar geleden verzonnen, en het heeft (ook) veel goeds opgeleverd: kortere wachtlijsten, bijvoorbeeld, de patiënt centraler, een groter kostenbewustzijn. Maar marktwerking heeft een prijs. En in die complexe wereld van private bedrijven en publieke belangen, heeft de overheid verzuimd te regelen dat onze waakhonden hun tanden kunnen laten zien als dat nodig is. En kunnen doorbijten.

"Het eerste gebod van de ondernemer: gij zult geld verdienen. Dat doen ze dus ook."

De schellen vielen mij van de ogen toen RTL Nieuws in 2016 een reeks verhalen publiceerde over Alliade en de Freya-groep. Dat waren verhalen over belangenverstrengeling en het optuigen van een kerstboom aan bv’s.

Het is officieel niet de bedoeling van de wetgever dat toegelaten zorginstellingen winst maken; er geldt een 'winstverbod', en voorkomen moet worden dat zorggeld 'weglekt' naar private belangen. Maar ja, wat is het eerste gebod van de ondernemer? Gij zult geld verdienen. Dat doen ze dus ook. Zwarte cijfers. Doe die rode cijfers maar ten laste van de samenleving.

Vandaag, bijna twee jaar na die publicaties, zegt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) na een onderzoek met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), dat aangifte is gedaan bij het OM wegens valsheid in geschrifte. Via vervalste facturen zijn in het geheim alsnog winstuitkeringen bij de ondernemers van Freya terecht gekomen. Of het tot vervolging komt, en of dat uiteindelijk voor een onafhankelijke rechter wordt bewezen, moet nog maar blijken.

"We kunnen niet ingrijpen: geen boetes opleggen, geen opdrachten geven, geen malafide zorgaanbieders weren."

Maar nog zorgelijker is dat IGJ en NZa vandaag zeggen dat ze eigenlijk met de handen in het haar zitten. Deftig geformuleerd: de toezichthouders hebben een 'signalering' gepubliceerd. Een signalering is politiek jargon voor: er is hier iets heel erg mis. Toezichthouders zijn verplicht te signaleren als er een probleem is. Er is ooit een 'governance code' afgesproken; zelfregulering voor wat ze 'goed bestuur' noemen. Zo gaat dat in Nederland polderland. Later keurig bijgewerkt; op papier alles goed geregeld. Geen belangenverstrengeling, transparantie, verantwoording.

Niet dus. Eigenlijk zeggen onze toezichthouders: help! Onze gezondheidszorg is een melkkoe voor slimme ondernemers. En we kunnen niet ingrijpen: geen boetes opleggen, geen opdrachten geven, geen malafide zorgaanbieders weren.

Laat dit eens op je inwerken. Er is in de wetgeving níets geregeld om dat goede bestuur af te dwingen. Niets. Het is ons kent ons, in de raden van bestuur en toezicht, en de bedrijven die daarmee verbonden zijn.

"Iemand krijgt de lusten, iemand de lasten – één keer raden wie dat is. Dat bent u."

Daarmee is niet gezegd dat de zorg aan patiënten onder druk staat. Er is ook niet mee gezegd dat ondernemers in de zorg geen goede intenties hebben. Het betekent alleen dat iemand, ergens onderaan de streep, de prijs betaalt. Iemand krijgt de lusten, iemand de lasten – één keer raden wie dat is. Dat bent u.

Vrijdag stelde minister Hugo de Jonge al dat de marktwerking in de zorg is doorgeschoten. Inderdaad. Zou hij voorkennis hebben gehad? Het kalf is verdronken, maar wie dempt de put? Wie dicht het lek in het systeem?