Jos Heymans

Energiecijfers en de stelligheid van Mona Keijzer

23 februari 2019 06:00

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek

Bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat wisten ze deze week niet hoe snel ze de beschuldigende vinger moesten uitsteken naar het PBL, het Planbureau voor de Leefomgeving. Dat had gefaald bij de berekening van de energiekosten voor huishoudens. Het planbureau, niet de bewindslieden van Economische Zaken.

Dat klopt in zoverre dat het planbureau achterhaalde cijfers heeft gebruikt. Dat was niet voor het eerst. Het PBL ging ook de mist in bij de voorspelling van de verkoop van elektrische auto’s, bij de mestfraude en bij de invloed van vleesconsumptie op het klimaat. Dus toen Pricewise en Gaslicht, twee prijsvergelijkers, vaststelden dat de energierekening dit jaar veel hoger zou uitvallen dan het PBL had voorspeld, had staatssecretaris Mona Keijzer wel wat voorzichtiger mogen reageren.

Maar Keijzer ging tekeer als een olifant in de porseleinkast. Die prijsvergelijkers zaten er helemaal naast, de energierekening zou echt geen 334 euro hoger uitvallen, zoals nu blijkt. Die bureaus waren bezig met bangmakerij, een schande. Mona suste ons in slaap, zoals haar vroegere partijgenoot en oud-premier Colijn (lid van de ARP die later in het CDA zou opgaan) in 1936 het volk maande rustig te gaan slapen, want de internationale spanningen over de Duitse agressie vielen wel mee.

Hadden die prijsvergelijkers echt ongelijk? Waren die echt alleen maar bezig met bangmakerij?

En ze had ook kunnen leren van oud-minister Laurens-Jan Brinkhorst die in 2005, voorafgaand aan het referendum over de Europese grondwet, waarschuwde dat in Europa ‘op den duur het licht zou uitgaan’ als Nederland de grondwet zou afwijzen. De kiezer deed dat toch. Maar het licht bleef branden. Dat was nou bangmakerij, mevrouw Keijzer!

Voordat de staatssecretaris zo’n statement over de energierekening maakt, overlegt ze eerst met haar ambtenaren. Dat zijn immers de deskundigen. Die hebben haar reactie voorbereid. Maar dat ontslaat Keijzer niet van de plicht om ook zelf na te denken. Hadden die prijsvergelijkers echt ongelijk? Waren die echt alleen maar bezig met bangmakerij?

In de wetenschap dat het PBL eerder misleidende cijfers had verstrekt, had de staatssecretaris veel voorzichtiger moeten zijn. Ze had moeten zeggen dat ze de cijfers van de prijsvergelijkers zou laten onderzoeken in plaats van de bureaus met stevige teksten af te branden. Keijzer had sowieso voorzichtig moeten zijn, omdat zij niet voor zichzelf sprak maar reageerde namens de op dat moment afwezige minister Eric Wiebes. Energie is zijn portefeuille.

Het onderstreept het gevoel bij veel kiezers dat het kabinet niet te vertrouwen is.

De stelligheid van de staatssecretaris is ook nog eens onbegrijpelijk, nu premier Rutte gisteren zei dat het kabinet wist dat het PBL met verouderde gegevens werkt. Het PBL had zijn energieberekening gebaseerd op cijfers van 2017; de forse marktstijging van gas en stroom in 2018 kon dus niet worden meegenomen. "Dat hadden we beter moeten communiceren", zei Rutte op zijn persconferentie.

Nu zal Keijzer deze stommiteit politiek wel overleven, maar voor het kabinet en de regeringspartijen is haar uitspraak bijzonder pijnlijk. Het onderstreept het gevoel bij veel kiezers dat het kabinet niet te vertrouwen is. Zie je wel, was de afgelopen dagen de veelgehoorde reactie van burgers, toen het CBS berekende dat de prijsvergelijkers gelijk hadden. Het vertrouwen in het kabinet heeft opnieuw een deuk opgelopen; dat kunnen Rutte c.s., nog geen vier weken voor de verkiezingen, er echt niet bij hebben.

Het is zonder Keijzer al moeilijk genoeg om deze verkiezingen te winnen en met een meerderheid te kunnen doorregeren.