Pieter Klein

Het broze, breekbare vaasje van VVD-premier Mark Rutte

18 december 2018 03:01

De eerste, intuïtieve reactie was er een van chagrijn. Net uit bed, zag ik de 'Beste Nederlander'-advertentie van Mark Rutte. Laat me met rust, dacht ik. Doe normaal, of ga weg. Val me niet lastig – niet nu al, en al helemaal niet met je ‘kom naast ons staan’.

Wie zijn dat, 'ons'? Ik wil helemaal nergens staan, en al helemaal niet op commando. Ik heb kerst nog niet eens overleefd en het duurt nog maanden voor we naar de stembus mogen.

"Ze vinden hun weg als ongewenst onkruid, als de reclame in je brievenbus die je niet wilde"

Maar politieke marskramers gaan niet weg; ze vinden hun weg als ongewenst onkruid, als de reclame in je brievenbus die je niet wilde. Op het moment dat zij dat willen. Ze zetten de voet tussen je deur omdat ze je iets willen verkopen, wát is meestal niet heel duidelijk, en evenmin waarom, laat staan of en hoe lang je een beroep kunt doen op de garantie. Maar de suggestie is toch dat het belangrijk is, van levensbelang zelfs. Hoewel je achteraf vaak nauwelijks kunt reconstrueren wat er nou zou gewichtig was.

Mark Rutte behoort tot het soort der 'koppige optimisten'. Ik stel me zo voor dat hij de afgelopen weken aan zijn schrijftafel zat, bezorgd over de veenbranden die in Europa en in ons land woeden. Gele hesjes. Brexit. Wel/geen zwarte Piet. Minderheidsregeringen. Onbehagen over dieselprijzen, over globalisering, onrust over immigratiedeals in Marrakesh en, afhankelijk van waar je staat: ongenoegen over een te slap of een ingrijpend klimaatbeleid. Het wankelen van de oude wereld. Ja, dacht Mark: 'Er is maar een klein vonkje nodig'.

"Uit het niets kwam opeens die metafoor van het 'vaasje'"

Enfin, Rutte zat dus aan zijn schrijftafel, en dacht: kom, ik laat mijn hart spreken. Ik ga iedereen een hart onder de riem steken. Het oude recept: een appèl aan de zwijgende meerderheid, aan dit waanzinnig gave land, aan wat ons bindt. Mark Rutte kreeg er poëtische gevoelens bij, en de woorden vielen als vanzelf al allitererend op hun plaats, als waren zij zelf 'broos' en 'breekbaar'. Mooi, dacht Mark, een heimelijke knipoog naar het 'alles van waarde is weerloos' van Lucebert. Een 'teer bezit'.

En uit het niets kwam opeens die metafoor van het 'vaasje': "Ik zie Nederland als een vaasje, dat we met 17 miljoen gewone en bijzondere mensen vasthouden."

Een vaasje… Ik moest denken aan een oude bierreclame van Amstel. Rutte dacht juist aan vaasjes die kapotgingen, aan landen waar dromen in scherven liggen en waar nu de chaos regeert (Groot-Brittannië). Op social media zag ik hoe tig jaar regeren Rutte achtervolgde. Iedereen had wel een kapot vaasje, en kennelijk waren er heel veel boze burgers die dat Rutte verweten. Hypotheekrente. Migratie. Islam. Pensioen. Dividendbelasting. Europa. Marktwerking in de zorg. Geen woning. Volgens nogal wat mensen waren er onder - of door -  Rutte juist vaasjes kapotgegooid.

"Daar stáát-ie weer, de man die ooit zei dat hij eigenlijk een hekel heeft aan de camera"

Ach, dacht ik na m'n aanvankelijke ochtendchagrijn: laat ik nou eens proberen welwillend en aardiger te reageren en niet meedeinen op de golven van zurigheid. Toevallig liep ik aan het begin van de middag door Den Haag, en wie zag ik? Mark Rutte, na z’n wekelijks coalitieoverleg, onverbeterlijk opgewekt en energiek voor microfoons en uitleggend wat hij met z’n open brief aan Nederland beoogde. Ik kon een glimlach niet onderdrukken. Daar stáát-ie weer, de man die ooit zei dat hij eigenlijk een hekel heeft aan de camera.

Miniatuurvoorbeeld
Lees meer

Oproep premier Rutte: 'Kom naast ons staan in plaats van tegenover ons'

Laten we wel wezen: behalve die malle metafoor was Ruttes verhaal niet zo gek, behalve dan een gebrek aan eindredactie. Iedere premier uit de afgelopen vijftig jaar had het kunnen zeggen. Beetje rekening houden met elkaar, af en toe de arm om elkaar heen, koesteren wat we hebben, beetje geven en nemen en we moeten het samen doen. Mouwen opstropen, de blik vooruit. Smalle marges. Allemaal waar.

"Hij sprak niet als premier, maar als VVD-leider: om zieltjes te winnen"

Waar het mis ging, is dat Rutte hier geen nobele, van eigenbelang gespreende vervroegde kersttoespraak hield. Hij sprak niet als premier, maar als VVD-leider: om zieltjes te winnen. Een woordvoerder noemde Mark Rutte in NRC Handelsblad 'een en ondeelbaar'. Dat is natuurlijk onzin: de advertentie was betaald door de VVD, maar het logo van de VVD was er even niet bij gezet. Terwijl het toch echt de aftrap was voor de naderende campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen (en dus van belang voor de samenstelling van de Eerste Kamer) en verkiezingen voor het Europees Parlement.

Mark Rutte heeft z'n piketpalen geslagen, en als eerste de toon willen zetten. Zo onbaatzuchtig waren de beschouwingen over dat 'vaasje' dus niet. De politiek kwam in de gedaante van een vermomde, persoonlijke hartenkreet. En politiek was het. De verwijten aan de mensen die 'bij de microfoon dingen kunnen roepen omdat ze weten dat er toch geen meerderheid voor zal zijn': "Mensen die zo hard aan het vaasje trekken dat het daardoor stuk gaat." Er is weinig verbeeldingskracht nodig om te begrijpen over wie Rutte het hier heeft – over z’n politieke tegenstanders, bijvoorbeeld degenen die voor een Nexit zijn (de PVV van Wilders, Forum voor Democratie van Baudet).

"De boodschap van Rutte was: stem mij, stem VVD"

Ik bedoel: Rutte mag iedere dag in een advertentie ageren tegen de 'schreeuwende voetbalvaders', maar daar hebben we de premier niet voor nodig. Mijn zoon ging ooit van voetbal af vanwege de huftigerheid op het veld en vooral de schreeuwers langs de lijn. Maar ik heb nooit een relatie kunnen ontdekken met op welke partij ik zou moeten stemmen.

De boodschap van Rutte was dus: stem mij, stem VVD. Hoewel hij nadrukkelijk ageerde tegen het eigenbelang, en 'Nederland vele, vele malen groter en belangrijker is dan ikzelf ben'. De vader des vaderlands, premier van alle Nederlanders die boven de partijen staat, maar wel even z’n eigen tweedehandsauto aansmeert. En wel exact om de reden die de Volkskrant fileerde: een kopie van de oude strategie van Konrad Adenaur: 'Keine Experimente'. Kies mij, kies continuïteit, kies het midden, want anders gaat het vaasje kapot. Chaos!

Ik vraag me oprecht af of gele hesjes die juist wel een aardverschuiving willen, hiervan onder de indruk zullen zijn. En of degenen die zich aangesproken voelen door het moreel appèl van Rutte niet één dimensie heel erg zullen missen: een helder, afrekenbaar politiek program over de grote vragen van onze tijd.