Jaap van Deurzen

Wie is er niet gek op chocola?

11 november 2018 06:00

O chocolade,
Gij heerlijk zoet goed,
Dat mij telkens opnieuw weer zo goed doet
Al zijt gij bruin,
Al zijt gij wit
Ik ben blij als ge in mijn mond zit.

 

Aldus 'SoulGirl' op internet in een lofzang op de bitterzoete zaligheid. Laten we beginnen met een paar clichés. Negen van de tien vrouwen houden van chocolade, de tiende liegt. Het best gebalanceerde dieet is volgens veel dames chocola in twee handen. Genoeg zo? We gaan het hebben over chocolade!

Binnenkort strooit de goedheiligman op zijn kinderfeestje weer ladingen letters in een of andere hoek. En waarschijnlijk staat er dan weer geen hond stil bij de schandalige behandeling die kinderen op de Afrikaanse cacaoplantages ondergaan. Tsja.

De Mexicaanse Azteken verbonden cacao met Xochiquetzal, de godin van de vruchtbaarheid. Zij creëerden de drank xocoatl, waar je met een beetje fantasie of een spraakgebrek wel chocola van kunt maken. Ze brachten de drank op smaak met vanille en chilipeper.

"Chocolade was lang een lekkernij voor de adel. Ook Napoleon was er gek op."

De Azteken werden in de Middeleeuwen vakkundig uitgeroeid door de Spanjaarden, die vervolgens de cacaoboon meenamen naar Europa, waar de chilipeper werd verruild voor suiker. Het duurde nog wel even voordat Jan Modaal eraan mocht knabbelen, blijkt uit de expositie in Museum Weesp getiteld 'Chocolade: van godendrank tot genieten voor iedereen'.

Chocolade was lang een lekkernij voor de adel. Ook Napoleon was er gek op. Zijn broer Lodewijk was koning van Nederland en leerde onze taal. Ooit sprak hij tot zijn volk: 'Ik ben de Konijn van Olland!' Ik zie hem al knagen.

En toen werd Coentje van Houten geboren, een visionair op het gebied van cacoaverwerking. Hij verhuisde zijn Amsterdamse chocoladefabriek in 1850 naar Weesp. Van de zesduizend stadsbewoners werkten er op een gegeven moment wel duizend voor hem. Nederland ontwikkelde zich tot een grootmacht op het gebied van cacao.

"Waar hele volksstammen chocola smeren, willen wij krokant krakende korrels op brood."

Casparus van Houten deed een belangrijke uitvinding en wist op eenvoudige wijze het vet van de cacaomassa te scheiden. De techniek werd wereldwijd nageaapt. De prijs van chocolade daalde. Ook de gewone man kon het betalen. Waar hele volksstammen chocola smeren, willen wij krokant krakende korrels op brood. Hagelslag werd een begrip.

Ook bij ons thuis, een troosteloos rijtjeshuis in Rotterdam dat van verveling bijna uit zijn voegen viel. Mijn bammetjes werden besmeerd met een flinterdun laagje margarine, waarop acht chocoladekorrels werden gestrooid. In onbewaakte ogenblikken wilde ik, in wilde wanhoop, nog weleens het karton leegschudden, maar het was of mijn moeder ogen in haar achterhoofd had. Ze pakte dan de boterham en schudde de hagel er weer hoofdschuddend af tot er nog drie korrels aan kleefden.

"Wanhopig zag ik de oneindige stroom chocolade in zijn vochtige mondholte glijden."

Onwillekeurig denk ik ook aan Martin. Niemand wilde in de schoolbanken naast hem zitten. Er was ook geen plaats. Martin woog honderd kilo. Soms perste ik mijn graatmagere frame toch tegen zijn vette flank in de hoop iets van zijn snoeprantsoen te ontvangen. Martin vrat namelijk kilometers Van Houten-repen. Zijn vreetbuien hadden iets geforceerds. Wanhopig zag ik de oneindige stroom chocolade in zijn vochtige mondholte glijden. Ik had zelf geen cent te makken. Martin genoot van zijn macht. Pas als het kwijl op mijn lessenaartje droop, schoof hij me nukkig een paar minuscule stukjes toe.

Terug naar Weesp. Casper van Houten ontdekte de kracht van reclame om zijn producten te verkopen. Overal ter wereld was zijn naam te zien. Zelfs Oliver Hardy en Stan Laurel, de Dikke en de Dunne, poseerden voor hem.

Kortom, chocolade is een product waar je uren over kunt praten. En dat komt goed uit. Want alles wat je er ooit over wilde weten, komt ter sprake in de RTL-documentaire Nederland Cacaoland, die dinsdagavond te zien is op RTLZ.

Chocolade: van godendrank tot genieten voor iedereen. Museum Weesp, 26 oktober t/m 22 april 2019
Nederland Cacaoland. RTLZ, dinsdag 13 november 21.30 uur. Vanaf 14 november ook te zien op Videoland