Jos Heymans

Politiek rumoer soms schromelijk overdreven

29 september 2018 06:38

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek

Dat onze volksvertegenwoordigers in een glazen huis leven, maakt ze transparant en geeft ons, kiezers, inzicht in hun doen en laten. Ze zitten er namens ons, leggen aan ons verantwoording af. En wij beoordelen hun inzet en hun daden, zodat wij bij de volgende verkiezing in staat zijn een goede keus te maken.

Die openheid kent voor- en nadelen. Een van die nadelen is dat politici voortdurend onder vuur liggen, of dat nu terecht is of niet. Ongefundeerde kritiek, heimelijke beschuldigingen omdat de politicus niet doet wat wij willen. Alsof de volksvertegenwoordiger geen mens is met een eigen geweten, met eigen idealen, met eigen afwegingen en met eigen verantwoordelijkheden. Wij kiezers vergeten dat soms; we doen alsof de politicus ons bezit is; die hoort te doen wat wij willen. Alleen maar omdat we op hem of haar hebben gestemd.

"Mark Rutte heeft nog altijd pijnlijke herinneringen aan zijn steun aan de miljardenhulp voor Griekenland."

Soms is het goed om politici te herinneren aan beloftes die niet worden nagekomen. Mark Rutte heeft nog altijd pijnlijke herinneringen aan zijn steun aan de miljardenhulp voor Griekenland, terwijl zijn stem richting kiezer nog echode, dat er geen cent meer naar de Grieken zou gaan. Beloftes breken is dodelijk voor je geloofwaardigheid en funest voor het vertrouwen van de kiezer; dat moet je zo weinig mogelijk doen. Zo is het ook nog maar de vraag of D66 de steun aan het kabinetsbesluit om het referendum af te schaffen, electoraal ooit te boven komt.

Senator André Postema (PvdA) beloofde nog niet zo lang geleden dat hij als VMBO-directeur in Maastricht zijn conclusie zou trekken en zonodig zou opstappen, zodra het onderzoek naar het debacle rond de ongeldig verklaarde eindexamens op zijn school is afgerond. Het onderzoek is nog niet klaar, maar zolang kan Postema niet wachten; hij heeft zijn dienstverband met twee jaar laten verlengen, ongeacht zijn rol in het examendrama. Dat gaat niet alleen de Tweede Kamer, maar ook de kiezer te ver. Hoewel een Eerste Kamerlid niet rechtstreeks wordt gekozen, wil ook de kiezer af van de ongeloofwaardige Postema.

Maar de kiezer heeft niet altijd gelijk. De verontwaardiging over vermeende belangenverstrengeling van senator Anne-Wil Duthler (VVD) is schromelijk overdreven. Wij verlangen juist dat de senatoren met beide benen in de samenleving staan, actief aan de maatschappij deelnemen, en met die kennis en ervaring oordelen over wetten die eerder in de Tweede Kamer zijn goedgekeurd. Elke senator heeft dan ook een baan naast het politieke werk, dat hooguit twee dagen in de week beslag legt op het leven van het Eerste Kamerlid. Ze moeten ook wel; voor het Kamerlidmaatschap ontvangen ze jaarlijks 29.000 euro, zo’n 2400 bruto in de maand, inclusief vakantiegeld.

Dan worden Eerste-Kamerleden politieke dieren pur sang, net als in de Tweede Kamer.

Duthler heeft een advieskantoor, heeft uit dien hoofde het ministerie geadviseerd over de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en met haar fractie vóór het wetsvoorstel gestemd. Duthler was niet de woordvoerder tijdens de behandeling van het wetsvoorstel, heeft de fractie (voor zover wij weten) ook geen stemadvies gegeven en heeft – wat doorgaans gebeurt – het fractiestandpunt gesteund.

Daar kun je veel van vinden; ook dat het niet hoort. Maar dan moet je de opzet van de Eerste Kamer wezenlijk veranderen, niet meer verlangen dat senatoren actief deelnemen aan het maatschappelijk leven. Dan worden Eerste-Kamerleden politieke dieren pur sang, net als in de Tweede Kamer. En dat wilden we juist niet; we wilden senatoren die met enige afstand van de politiek kijken naar het nut en de noodzaak van wetsvoorstellen.

De Senaat gaat, onder druk van het publieke rumoer, nog eens kijken naar de eigen spelregels. Het zal me niet verbazen als we daar nooit meer wat van horen.