Pieter Klein

Een oceaan van vragen over de stint

25 september 2018 06:46

Als vier kinderen overlijden bij een drama op een spoorwegovergang in Oss, als één kind en de begeleidster zwaargewond in een ziekenhuis liggen, dan schreeuwen eigenlijk alle vragen direct om een antwoord. Hoe kon dit in godsnaam gebeuren? Klopt het wat getuigen zeiden, namelijk dat de begeleidster de elektrische bakfiets niet meer onder controle had, dat de gashendel open bleef staan en de stint niet meer remde? En hoe kan dat in hemelsnaam?

Geen lawaai, geen stank, ideaal voor vervoer van en naar de kinderopvang

Terwijl Oss in shock was en iedereen in Nederland meedeelde in het verdriet, probeerden collega's en ik helder te krijgen wat de geschiedenis was van de stint: een sympathiek, milieuvriendelijk vervoermiddel, geen lawaai, geen stank, ideaal voor vervoer van en naar de kinderopvang. Verzonnen door een paar slimme vervoersdeskundigen, die werken aan 'slimme' oplossingen voor verkeersproblemen. Hoe was deze 'bijzondere bromfiets' in het Nederlandse verkeer terecht gekomen? En hoe was-ie getoetst?

We vonden een 'mededeling' in de Staatscourant van 4 april 2012, waarin de minister van Infrastructuur en Milieu meedeelt dat het voor de stint via normale toelatingsprocedures een hels karwei zou zijn, met veel ingrijpende aanpassingen, om toegelaten te worden tot het verkeer. Maar, was het oordeel: "Deze bromfietsen voldoen aan de door mij gestelde eisen." En: "Met deze bromfietsen kan veilig worden deelgenomen aan het verkeer." Het besluit was per 14 november 2011 van kracht. Als wij donderdag meermalen vragen om de onderliggende onderzoeksrapporten waaruit blijkt dat de stint veilig was, en hóé dat dan was onderzocht, krijgen we nul op het rekest.

Vrijdag, einde van de middag, komt de aap uit de mouw, in een brief aan de Tweede Kamer.

Was het wel slim om een fietsbak met 10 kinderen door een jongvolwassene te laten besturen?

Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) had kennelijk sluimerend onraad geroken, of was daar door ambtenaren op een vuiltje geattendeerd. Ze spreekt eerst haar medeleven uit, en meldt opeens dat ze de 'feiten rond de toelating' op een rij heeft laten zetten. Haar 'eerste bevindingen', wilde ze nu al delen: De Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) had de stint in 2001 afgekeurd: met 110,5 cm was de bakfiets breder dan de wettelijk voorgeschreven maximale breedte van 75 cm. De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) wees op hetzelfde euvel, en op de gevaarlijke situaties die kunnen ontstaan. En vroeg zich af of bestuurders van boven de 16 geen training nodig zouden hebben, of een rijbewijs. En of het sowieso slim was om een fietsbak met tien kinderen door een kind of jongvolwassene te laten besturen.

Die bezwaren werden destijds in een mum van tijd van tafel geveegd en de mededeling in de Staatscourant was dus een leugen. Er was geen nader onderzoek nodig, anders kon je toch nooit innoveren, en als de leverancier van de stint nou zelf een beetje zou zorgen voor trainingen was iedereen helemaal happy. En niemand die iets wist. Tot donderdag 20 september 2018. Van Nieuwenhuizen kiest vast voor de vlucht naar voren. Het 'kader voor de toelating en veilig gebruik op de weg' van nieuwe voertuigen wordt nu tegen het licht gehouden en er komt een 'heroverweging'. Politiek jargon voor: er is iets nogal mis gegaan. Ik denk dat er donderdag paniek uitbrak op het ministerie.

Inmiddels weten we dat meer berichten rondgaan over meer haperingen met de bolderbak

We weten dat de fabrikant van de stint alle 3500 karretjes nu zelf gaat onderzoeken. We weten inmiddels ook dat meer berichten rondgaan over haperingen met de bolderbak, onder meer bij een spoorwegovergang in Baarn.

Er zijn ook burgers die zich afvragen waarom de eerste stint aanvankelijk een noodknop had, en de huidige versies niet. En of die nieuwe versies wel zijn getoetst door de RDW (het ziet ernaar uit van niet).

We gaan ervan uit dat beleid deugt en niet stiekem wordt bijgebogen

Vooropgesteld: we weten niet wat de exacte toedracht is. Maar in ons keurig aangeharkte land gaan we ervan uit dat het beleid deugt en niet stiekem wordt bijgebogen. Dat er grondige controle is op welke producten en apparaten op de markt komen en dat er effectief toezicht is. Iedere keer als er een ernstig incident is, blijkt dit een façade: een façade van veiligheid.

Ik denk dat er nog veel meer mis is dan minister Van Nieuwenhuizen ons nu vertelt; er is een oceaan aan vragen. Waar is het onderzoeksrapport van de stint dat nodig was voor de zogeheten CE-markering? Het stempel Conformité Européenne, voor veiligheid van producten, waarmee in de aanvraag door de maker van de stint was geschermd: 'inclusief een uitgebreide risico-analyse'. Omdat dat CE-stempel vooral zelfregulering is, is die risico-analyse niet openbaar. Wat we wel weten uit de handleiding van de stint, is dat het zou gaan om een toets aan 'machinerichtlijn 2006/42/EG' van de Europese Unie. Huh, een machine om kinderen te vervoeren? Inderdaad. U wist het vast niet. Maar de Inspectie SZW (valt onder het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) zou dit moeten controleren, ook vanwege de veiligheid van personeel dat het moet besturen. Sommige bedrijven adverteren daarom met deze trainingen voor de stint. Maar de Inspectie SZW is al overbelast en heeft wel meer aan z’n hoofd.

De Inspectie Leefomgeving en Transport gaat onderzoeken of elektromagnetische straling de oorzaak kan zijn van uitval van de stint

Er loopt nu een gezamenlijk onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, de Nationale Politie, de NS en ProRail. Zondagavond trok er nóg een toezichthouder aan de bel, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), die valt onder, jawel, het ministerie van Van Nieuwenhuizen. De ILT gaat onderzoeken of elektromagnetische straling de oorzaak kan zijn van uitval van de stint, die tegen gesloten spoorbomen aanbotste. "We willen alles kunnen uitsluiten."

Wat duidelijk is, is dat dit niet door de Rijksdienst voor het Wegverkeer is onderzocht. U wist het misschien niet, maar er is trouwens al een overheidsinstantie die hier toezicht houdt: het Agentschap Telecom (ministerie van Economische Zaken en Klimaat) controleert de effecten van elektromagnetische velden. Sinds 2015 is vastgelegd dat dit ook geldt voor de 'bijzondere bromfietsen', zoals de stint. Een woordvoerder: "Ten tijde van de keuring van de stint in 2011 golden deze eisen nog niet. Tot nu toe heeft het agentschap geen berichten ontvangen die onderzoek noodzakelijk maakten."

Gisteravond liet technisch expert Peter Coppes alvast in RTL Nieuws zien dat de bedrading van de stint niet deugdelijk is beveiligd tegen dergelijke straling.

Deskundige over mogelijke invloed van straling op stint

Technisch adviseur Peter Coppes laat zien hoe het niveau van straling bij spoorwegovergangen kan verschillen wanneer een trein passeert.

Vertel ons gewoon hoe het zit. Exact. Dank u.

Ik geloof niet dat we ons kunnen wapenen tegen alle vormen van onveiligheid. En aan wijsheid achteraf heeft ook niemand iets. Maar wat me niet bevalt, is die bestuurlijke drukte. En het maskeren: het wegmoffelen van die rapporten. Tot er vier doden en twee zwaargewonden vallen. Wat me ook niet bevalt, is de 'blame game', nu al. In de brief aan de Tweede Kamer zegt de minister dat toelating van de stint in lijn lag met wat het parlement ooit zelf had geëist: toelating van zo'n ander innovatief product, de Segway. Met andere woorden: voordat u mij en mijn voorganger gaat beschuldigen van medeverantwoordelijkheid aan een drama – u heeft zelf boter op uw hoofd.

Kan dit svp ophouden? Vertel ons gewoon hoe het zit. Exact. Wie wist wat wanneer – en waar is vaker een loopje genomen met beleid en toezicht? Dank u.