Pieter Klein

Mooie dag om slecht nieuws te begraven

18 september 2018 06:33

"The essential ingredient of politics is timing"

Het meest scandaleuze voorbeeld van gevoel voor timing in de politieke arena komt waarschijnlijk op het conto van Jo Moore. Het is 11 september 2001, iets nadat de vliegtuigen zich in de WTC-torens boren, als de voorlichter en politiek adviseur van de Labourregering in een interne e-mail oppert: "It's now a very good day to get out anything we want to bury." 

Cynischer kan bijna niet: het is een heel goede dag om slecht nieuws te begraven, door stukken over lastige kwesties naar het parlement te sturen – het zal iedereen ontgaan…

Moore bood persoonlijk excuses aan, mocht aanvankelijk blijven, maar sneuvelde later alsnog. Kwaadaardige spindoctorpraktijken bleken een te grote smet op het blazoen van New Labour, en barbertje moest hangen. Probleem opgelost: het was een incident, geen structuur. Nee hoor, 'Yes, Minister' bestond alleen op televisie, en 'House of Cards' heeft niets te maken met de werkelijkheid van het politieke bedrijf…

"Voorstellen doen op het juiste moment, op het goede tijdstip coalities smeden, draagvlak verwerven"

Tuurlijk wel. "The essential ingredient of politics is timing," zei ooit Pierre Trudeau, jawel, vader van de huidige Canadese premier, en zelf tweemaal minister-president. Dat citaat slaat natuurlijk vooral op het om het juiste moment voorstellen doen, op het goede tijdstip coalities smeden, draagvlak verwerven. 

Timing, of een goed tijdgevoel, impliceert een weloverwogen tijdkeuze, een tijdsbepaling, afstemming, een schema. Niets is in politiek of bestuur zo dodelijk als ontijdigheid; het schopt je politieke agenda in de war, ontregelt je lobby, of, geeft je tegenstanders munitie om je te dwarsbomen. Timing is dus alles.

Tegelijk zul je politici of bestuurders nooit horen opbiechten dat timing wel een doorslaggevende factor is. Bijvoorbeeld bij het vrijgeven van informatie waarover het bestuur beschikt. Want dan ontaardt timing in opportunisme, in manipulatie, in misleiding. In achterhouden van informatie. 

"Ik heb drie keer gekeken naar de ontkenning die Ollongren voor de camera gaf, en drie keer geloofde ik er niets van"

Hierom was de onthulling van Nieuwsuur zo pijnlijk: een ambtenaar van minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) had het gewoon opgeschreven. De minister had besloten publicatie van een kritisch rapport over de omstreden sleepwet (over meer bevoegdheden voor inlichtingendiensten) niet vrij te geven voor het referendum, vorig jaar, maar pas daarna te publiceren. "Min BZK (de minister) heeft besloten dat, nu verzending van het rapport niet meer enige tijd voor het referendum kan plaatsvinden, verzending na het referendum te verkiezen is."

Ik heb drie keer gekeken naar de ontkenning die Ollongren voor de camera gaf, en drie keer geloofde ik er niets van. Al was het maar omdat ze zich beroept op het tweede zinnetje dat de ambtenaar ook schreef – dat uitstel 'ook' nodig was, voor overleg met buitenlandse inlichtingendiensten.

 

"Uitstellen, maskeren en doseren van informatie zijn kinderen van dezelfde vader"

Zo gaat het vaak. Er wordt een argument bij verzonnen, om het doorslaggevende belang van timing – en het ongemak daarvan – te verbloemen. Lees de tijdlijn van bijvoorbeeld CDA-Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt met al z'n vragen aan het kabinet maar eens grondig terug. Timing is alles. Documenten bestaan zogenaamd niet. Informatie wordt niet of heel laat gegeven (over problemen bij de Belastingdienst, bijvoorbeeld). Of juist andersom: vlak voor de onthulling over de Nederlandse steun aan niet zo gematigde rebellen in Syrië, kreeg het parlement op vrijdagavond (!) opeens dikke pakken papier, over het definitief stopzetten van de hele steunverlening. (Alle relevante informatie die iedereen verder wil, is er nog steeds niet.)

Uitstellen, 'information overload', maskeren en doseren van informatie zijn kinderen van dezelfde vader, en dienen hetzelfde doel: politieke schadebeperking. Op ondeugdelijke gronden.

Vorige week beschreef ik hier het 'dossier dividendbelasting' en hoe oud-premier Jan Peter Balkenende Shell al in 2004 afschaffing van de dividendbelasting beloofde, en zijn opvolger Mark Rutte dat uiteindelijk in de formatie regelde. Veel van die oude en nieuwe deal is nog steeds buitengewoon schimmig: eerst moet de wetgeving met spoed door het parlement geloodst. Interessant is nu dat het woord 'timing' letterlijk opduikt in een van de vele WOB-procedures.

"Wat de afwegingen zijn, weten we niet. Alles is keurig weggelakt – geheim"

Op 6 februari 2017 vraagt het Amsterdam Centre for Tax Law van de Universiteit van Amsterdam aan het ministerie van Financiën één documentje, één politiek gevoelig memo, over de meestvoorkomende belastingdeals met multinationale bedrijven. 3 maart zegt het ministerie dat het nog niet mogelijk was een besluit te nemen; er is een 'samenloop' met informatie voor het parlement. Uiteindelijk wordt het document op 27 maart gepubliceerd.

Jazeker, bijna twee weken ná de verkiezingen. Trouw schrijft er een explosief artikel over, en 30 maart arriveert het bij de Tweede Kamer. Ik was de kwestie al bijna vergeten, tot begin deze maand in weer een andere procedure, een document van Financiën opduikt van, jawel, 10 februari 2017. Daarin adviseren ambtenaren de staatssecretaris over wat hij de Tweede Kamer wel of niet moet vertellen, en hoe, en wat daarvan de voor- en nadelen zijn. (De inhoud is uiteraard weggelakt.)

Ze vertellen en passant ook even over het verzoek tot openbaarmaking van dat ene memo. Dan volgt een hele passage onder het kopje 'timing'. Wat het tijdschema is, weten we niet. Wat de afwegingen zijn evenmin. Alles is keurig weggelakt – geheim. We kunnen slechts gissen naar wat het 'goede tijdsgevoel' van de ambtenaren behelsde. Ik heb een vermoeden (zie pagina 76 en 77, bijlage 2, via deze link).

"Rekken, timen, duiken, vooruitschuiven, en hopen dat je ermee wegkomt"

Timing speelt altijd en overal een rol. Ik wacht al vier jaar op documenten bij het ministerie van Infrastructuur over MH17 en het luchtruim van Oekraïne. Ik wacht al vier maanden op informatie over documenten bij Justitie; na alle correspondentie doen ze daar nog steeds of hun neus bloedt en ze m'n vraag niet begrijpen. Rekken, timen, duiken, vooruitschuiven, en hopen dat je ermee wegkomt. Vaak lukt ze dat nog ook, want er is alweer een nieuwe hype van de dag.

De geest van Jo Moore waart rond in Den Haag, en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur staan steeds meer onder druk. Er rot iets in de machinekamer van ons bestuur, en de geur die het opportunisme verspreidt wordt steeds onwelriekender. Of stonk het altijd al zo?