Jaap van Deurzen

Jeroen

07 januari 2018 06:00

Waar moet ik in hemelsnaam beginnen? Je hoort het de man denken. Hij staat met een minuscuul blusapparaat in zijn hand naar de brandende puinhopen voor hem te staren. Het wordt een monsterlijke klus. Het is een magistrale momentopname van oorlogsfotograaf Jeroen Oerlemans. Hij maakt de foto na een Israëlisch bombardement op een appartementencomplex in Libanon, in 2006.

Miniatuurvoorbeeld

Libanon, 2006, foto: Jeroen Oerlemans

"Ik was daar bij! Ik heb die man waarschijnlijk óók gezien. Maar Jeroen zag het op zijn manier!" zegt Joeri Boom, een goeie vriend van Oerlemans. Een verzameling van zijn foto’s is te zien in de Kunsthal in Rotterdam. Het is een mix van keiharde oorlogsbeelden en verstilde momenten. Voor mij is het, bizar genoeg, ook een feest der herkenning. Verslaggevers die conflicten en rampen verslaan behoren tot een select clubje. Je komt elkaar overal tegen.

Zet een groepje oorlogsverslaggevers bij elkaar en je krijgt Kuifje in het kwadraat. Een mensonterende opsomming van oorlog, verdriet en bederf. Maar ook van adrenaline, heroïek, vriendschap en avontuur.

"Weet je nog?"

Die keer dat we in Kamp Holland in Uruzgan zitten en die kolonel binnenkomt? Tegen alle voorschriften in loopt hij leeg over de slag bij Chora! Bij twee verschillende kranten halen Joeri Boom en ik de voorpagina.

"Vluchtige, anonieme schimmen tegen de achtergrond van een verwoestend mooi landschap."

’s Avonds zitten we, met nog een collega, onder een schitterende sterrenhemel gitaar te spelen op een gammel instrument met vier snaren.

Jeroen Oerlemans fotografeert er een groep Afghaanse vrouwen in blauwe boerka’s. Vluchtige, anonieme schimmen tegen de achtergrond van een verwoestend mooi landschap.

"Weet je nog?"

Die keer dat Han en ik in een knollenveld in Oost-Oekraïne staan en driehonderd meter verderop een kippenboerderij aan flarden wordt geschoten. En ik roep: "Filmen!" Een paar minuten later zegt Han met glimmende ogen: "Ik heb het!"

Nog zie ik de kogelronde Russische dwerg, die onze taxi bestuurt. Hij staat te schreeuwen en te springen als een doorgedraaide trol.

Wie heeft er geschoten? De rebellen of het Oekraïense leger? We weten het niet.

Jeroen fotografeert de waanzin van die oorlog op de plek waar vlucht MH17 is neergehaald. We zien het troosteloze beeld van twee soldaten.

De beelden van de duizenden doden in de straten van Banda Atjeh zijn schokkend. 

Eén zit er in vol militair ornaat in een met graffiti besmeurd bushokje, de ander staart met ontbloot bovenlijf over het landschap. Waar zijn we vredesnaam mee bezig, lijken beiden zich af te vragen. 

"Weet je nog?"

Die keer dat John en ik de gruwelijke gevolgen van de tsunami op Sumatra verslaan in 2004. De beelden van de duizenden doden in de straten van Banda Atjeh zijn schokkend. Familieleden staan in de stapels lijken te peuren met stokken, zoekend naar iets herkenbaars.

Jeroen Oerlemans filmt zes jaar later de aardbevingsramp op Haïti. De foto van de mysterieuze man met de rode doek op zijn hoofd is Rembrandtesk. Tegen de achtergrond van een gigantische puinhoop zien we een zwarte man met een wit beschilderd gezicht. Een zombie, die lijkt weggelopen uit een horrorfilm. En plotseling is het voorbij.

Miniatuurvoorbeeld

Haiti, Port-au-Prince, 2010, foto: Jeroen Oerlemans

Jeroen wordt op 2 oktober 2016 op de meest laffe manier in het Libische Sirte vermoord. Vanuit zijn schuttersputje schiet een sluipschutter van terreurbeweging Islamitische Staat op de onbewapende fotograaf. Hij raakt hem precies op het zwakste punt, de opening aan de zijkant van zijn kogelwerende vest. Natuurlijk kende Jeroen de gevaren. Toch wilde hij er graag naar toe. Net als ik, want je bent zo intens aan het leven, dat je bijna niks anders meer wil. En allemaal denken we: mij zal het NOOIT gebeuren! Tot de engeltjes op zijn. Jeroen is er niet meer. Zijn werk is er wel. Ga dat zien! Want het is hartverscheurend mooi!

@JaapvanDeurzen