Pieter Klein

MH17: een doodlopend onderzoek?

26 november 2014 11:30

Het werd ons verkocht als een succes: de wrakstukken en de menselijke overblijfselen die ruim vier maanden na de ramp met MH17 alsnog zijn geborgen. Het is fijn dat het gelukt is, maar ging het 'beter dan verwacht'? Laten we hopen dat nabestaanden van de negen mensen die nog niet waren geïdentificeerd alsnog het verlossende woord horen. Laten we hopen dat de reconstructie van de wrakstukken helpt bij het vaststellen van toedracht en - hopelijk - de schuldvraag. Maar ik heb er een hard hoofd in.

De ongerijmdheden in het dossier-MH17 stapelen zich op. Iedere keer als je denkt dat het niet veel gekker kan, wordt het dat toch.

Waarom kon dit pas na vier maanden, nadat minister-president Rutte heel hard met zijn vuist op tafel had geslagen? Waarom kon Nederland de hulpverleners van het eerste uur, de State Emergency Service, tóen niet vinden, en nu wel? Waarom konden de afspraken over de berging met Oekraïne, OVSE en separatisten toen niet, en nu wel gemaakt worden? Waarom waren er eerst afspraken gemaakt op 6 november, en werden er op 14 november opeens nieuwe afspraken gemaakt? Ik denk omdat we - Nederland - stiekem een deal sloten met de separatisten en schrokken toen de handtekeningen moesten werden gezet. Want ja, dat kon natuurlijk niet...

De ongerijmdheden in het MH17-dossier stapelen zich op. Iedere keer als je denkt dat het niet veel gekker kan, wordt het dat toch. De Nederlandse overheid heeft steeds schimmig gedaan over de 'non-disclosure agreement', die een veto zou geven aan de vier landen die het strafrechtelijk onderzoek doen: Nederland, België (vanwege Europol), Australië en - jawel - Oekraïne. Het blijkt onomstotelijk uit een document waarover RTL Nieuws vandaag publiceert: er is 'consensus' nodig voor openbaarmaking. Ergo: elk land kan de boel frustreren. De vraag is natuurlijk: voor welke onderdelen van informatie geldt dat veto eigenlijk exact? Voor informatie van de deelnemende landen? Voor alle informatie?

Wat nou als het tóch een Oekraïens gevechtsvliegtuig was - een van de opties in onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid?

Heeft Nederland - met zijn leidende rol in het Joint Investigation Team (JIT) - zich gecompromitteerd? Wat nou als het tóch een Oekraïens gevechtsvliegtuig was - een van de opties in het onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV)? Of, was het wel een BUK-raket van de rebellen, bedoeld voor een Oekraïens gevechtsvliegtuig dat dekking zocht bij de MH17? Gaat Oekraïne die informatie netjes delen, laat staan openbaren? (En waarom is Oekraïne zo mordicus tegen de deelname van Maleisië, die Rutte inmiddels heeft toegezegd.) Als je de Kamerstukken terugleest, word je helemaal niks wijzer; allemaal politieke bezweringsformules. En ondertussen zegt minister Bert Koenders doodleuk op de radio dat hij Kiev gaat wijzen op het belang van de 'voorwaarden voor een goed justitieel onderzoek'. Hij zei het echt.

Zei ik ongerijmdheden? Jazeker, die zijn er legio. Ik schreef er eerder over: Tijd voor een parlementaire enquête? Een van de cruciale vragen is of bijvoorbeeld Rusland, Oekraïne, maar ook de Verenigde Staten inlichtingenmateriaal af hebben gestaan. Dat wil zeggen: of satellietbeelden zijn gedeeld met de Onderzoeksraad en met het OM. Ik bedoel: dan ben je al bijna klaar met je onderzoek... Minister Opstelten suggereert eerst in de Tweede Kamer meermalen van wel. Later biecht hij op dat hij bij de hoogste justitiebaas in de VS heeft gebedeld om informatie. Nog weer later blijkt dat er nog een rechtshulpverzoek de deur uit moet. En dat er een probleem is met het afstaan van zulk materiaal voor een strafrechtelijk onderzoek.

Laatst vroegen mijn collega's in de VS aan Amerikaanse overheidsfunctionarissen van het State Department: Zeg, hebben jullie die beelden nu al gedeeld, zo nee, waarom niet, en gaan jullie dat nog doen? We kregen een ontwijkend antwoord, ook na driemaal persisteren. Zeg maar wat hier nu eigenlijk staat:

Mij bekruipt steeds meer het gevoel dat het strafrechtelijk onderzoek in een doodlopende straat zit, met aan het einde ervan een hele massieve muur.

"The United States has cooperated intensively with the technical and criminal investigations into the shootdown of flight MH17 and will continue to do so.  This is an ongoing investigation and we have said all along that those responsible should be held accountable.

We believe MH17 was likely shot down by a surface-to-air missile fired from separatist-controlled territory in eastern Ukraine."

(Tsja. Staat hier nou een ja, of een nee? Ik denk dat ik vandaag maar eens een briefje ga schrijven naar de Amerikaanse ambassade, en vragen of president Obama z’n vrinden uit de 'Coalition of the Willing' nu wel of niet gaat helpen aan die satellietbeelden.)

Mij bekruipt steeds meer het gevoel dat het strafrechtelijk onderzoek in een doodlopende straat zit, met aan het einde ervan een heel massieve muur. Experts vertellen me dat het hele justitiële traject knap ingewikkeld is, en dat het OM ermee in zijn maag zit. Boze tongen beweren dat Nederland net iets te gretig ook de leiding van dat strafrechtelijk onderzoek naar zich toe heeft getrokken, en onderweg te veel concessies heeft moeten doen. Of dat waar is? Geen flauw idee. Het geldt voor vrijwel alles in het dossier-MH17: eerst zien, dan geloven.

@pieterkleinrtl

PS. RTL Nieuws heeft bij het ministerie van Buitenlandse Zaken een verzoek ingediend op grond van de Wet openbaarheid bestuur (Wob), om helder te krijgen wie nou welke afspraken met de rebellen heeft gemaakt, en wat die afspraken inhouden. Verder zijn we in afwachting van een besluit van het ministerie van Justitie, over een Wob-verzoek over de bestuurlijke afhandeling van de ramp met de MH17. Ondertussen blijven we uiteraard journalistiek onderzoek doen; als er iets te melden is, bent u de eerste die het hoort. Wordt vervolgd