Kees Berghuis

VVD heeft smaak te pakken

24 maart 2015 06:43

Bij de VVD moeten ze na het RTL-verkiezingsdebat de smaak te pakken hebben gekregen. Premier Rutte incasseerde de winst door als enige - want Wilders was ziek - de groene knop in te drukken op de stelling: 'Uitgereisde jihadisten kunnen beter daar sneuvelen dan terugkeren naar Nederland.'

Zondagavond kwamen de liberalen met hun migratienota en hoppa: daar was meteen de ophef. Het plan van VVD-kamerlid Azmani luidt in de kern: Europa laat géén asielzoekers/vluchtelingen meer toe op haar grondgebied: zij moeten worden opgevangen in de eigen regio.

"Volstrekt onaanvaardbaar", riep de PvdA. "Bah, bah, bah", twitterde Alexander Pechtold: "De VVD gaat ruzie zoeken over de rug van asielzoekers. Nieuw belastingstelsel is kennelijk te moeilijk, dus: crisissfeer scheppen."

Dat leek een tikje kort door de bocht. Immers, élk voorstel voor een strengere aanpak mag vermoedelijk rekenen op een 'njet' van coalitiepartner PvdA. D66-leider Pechtold greep zo snel naar het woord 'crisis' dat hij er bijna op leek te hopen.

Iedereen weet deksels goed dat het plan geen werkelijkheid wordt. Het is kansloos in de Tweede Kamer, onhaalbaar in het kabinet en hopeloos in Europa. Toch is het gemakkelijk om het daarom af te doen als flauwekul. Dat kan je namelijk alleen beweren bij gratie van het feit dat het probleem op dit moment volgens deskundigen 'relatief beheersbaar' is. Zouden de vluchtelingen met miljoenen tegelijk komen - en als ik de grafieken doortrek is dat binnen vijf jaar het geval - dan wordt het natuurlijk een heel ander verhaal.

Je ziet dit soort processen vaker bij lastige vraagstukken die over de toekomst van echte mensen gaan. We zagen het eerder bij de grote instroom van asielzoekers in de jaren negentig, we zagen het bij de enorme stijging van het aantal WAO'ers. Meteen politiek ingrijpen zodra je ziet dat het misgaat, wordt vaak kil en onbarmhartig geacht.

"Ik vermoed dat zo'n vijf miljard mensen dolgraag in Nederland een bijstandsuitkering zouden willen genieten"

De neiging is het probleem eerst vrijwel onbeheersbaar te laten worden, om pas dán maatregelen te treffen. Daar zit natuurlijk een menselijke logica achter. Want als je uiteindelijk wel moet ingrijpen, mag je jezelf ontslagen weten van overwegingen van naastenliefde. Je moet rottige keuzes maken, want je staat met je rug tegen de muur, nietwaar?

Terug naar de vluchtelingen. Het liefst zouden we iedereen op de wereld onderdak bieden. Ik vermoed dat zo'n vijf miljard mensen dolgraag in Nederland een bijstandsuitkering zouden willen genieten - al dan niet via een asielaanvraag. Iedereen snapt dat dat niet kan.

Vanaf deze constatering zijn er eigenlijk twee principiële keuzes. De eerste is de keuze van mijn vrouw en het is tegelijk de meest principiële: waar je geboren bent is puur toeval, dus weg met elke vorm van sociale zekerheid, weg met asielprocedures, alle grenzen open, weg met de cao's, de wereld is voor iedereen, iedereen zoveel mogelijk gelijk.

"Die constatering leidt tot de vraag: wat gaat Mark Rutte drukken op de stelling bij het volgende RTL-debat?"

De andere keuze is meer de mijne: als we Nederland willen houden zoals het is, dan moeten we ons realiseren dat dat alleen kan als we het systeem gesloten houden. Dat verdraagt zich niet tot een ongebreidelde toestroom van vluchtelingen. En als je dat vindt, moet je dus ergens een grens trekken. Dan geldt: beter vroeg dan laat. Aanvaard dus dat je niet de hele wereld kan redden, accepteer dat je misschien niet in de hemel komt en doneer zoveel mogelijk van je inkomen als je van die gedachte nerveus wordt.

Nou ja, dit soort overpeinzingen maakt het plan boeiend. Het legt een morele zenuw bloot. Natuurlijk zit er ook dit keer meer pijn in het plan. VVD-Kamerlid Azmani onderkent namelijk - je zou er door alle opwinding bijna overheen lezen - dat voor een goede arbeidsmarkt extra immigratie zowat onontbeerlijk is. Die constatering leidt tot de vraag: wat gaat Mark Rutte drukken op de stelling bij het volgende RTL-debat? 'Opgeleide vluchtelingen kunnen beter jarenlang verblijven in een vluchtelingenkamp dan kansen krijgen in een vergrijzend Europa'. 

Kees Berghuis, chef van de politieke redactie, over de gebeurtenissen in Den Haag.